0 بهره‌گیری مثنوی معنوی از قرآن در موضوع امتحان و ابتلا MasnaviUtilizing the Quran in Testing and Developing https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2869.html 0 از محوری‌ترین مباحث قرآنی بحث ابتلا و امتحان است که اطلاع و آگاهی از معنا و فلسفةآن و راه‌های برون‌رفت از آن تأثیر انکارناپذیری در سعادت بشر دارد. به همین مفهوم در کتابی نظیر مثنوی معنوی، که سرچشمةاصلی مفاهیم خود را از قرآن و روایات می‌گیرد، بسیار توجه شده است.در این پژوهش، که به روش کتابخانه‌ای صورت گرفته است، ابتدا آیات مرتبط با ابتلا و آزمایش و پس از تفسیر آن‌ها،استفادة مولانا از آن‌ها ذکر شده است.از مجموع 60آیة مرتبط با ابتلا، شامل انواع آن، راه‌کارهای رهایی، و نیز مفاهیم دیگر مرتبط با آن حدود 20 آیه مورد توجه مولانا بوده و در خلق مثنوی به گونه‌های متفاوت از آن‌ها بهره برده است. این اندازه توجه نشان از استغراق مولانا در آیات و روایات دارد. 1 One of the central topics of Quran is developing and testing the knowledge of the meaning and philosophy behind it and ways out of it, impact on human well-being is undeniable.The same concept in the book such as Masnavi the main source of your concepts of the Quran and the hadiths is highly regarded in the world. In this study, the library method has been associated with the development and testing of the first verse and then interpret them, use them mentioned Rumi. A total of sixty-verse related to risk, its types, ways of liberation, as well as other related concepts and the creation of about twenty verses of Rumi's Masnavi attention to different species have benefited from them. Note that submerged much of Rumi's verses and traditions. 1 25 هادی حیدری‌نیا Hadi Heidari Neia استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، یزد، ایران Iran heidari_hadi_pnuk@yahoo.com عزیز‌الله‌ توکلی کافی‌آبادی Azizollah Tavakoli Kafi Abadi استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، یزد، ایران Iran samamalek@gmail.com سمانه ملک ثابت Samaneh Alsadat Malek Sabet دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، یزد، ایران Iran اعظم سیامک دستجردی Azam Seiamak کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهرکرد، چهارمحال بختیاری، ایران Iran azamsiamak2014@gmail.com develop testin the Quran Masnavi tests Quran قرآن کریم، ترجمة محمد خرمشاهی.##نهج‌البلاغه (1378). ترجمة محمد دشتی، قم: انتشارات مسجد مقدس جمکران.##آذرنوش، آذرتاش (1384). فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی، تهران: نشر نی.##استعلامی، محمد (1375). شرح مثنوی معنوی دفتر اول تا ششم، تهران: زوار.##برتلس، یوگنی ادواردویچ [بی‌تا]. تصوف و ادبیات تصوف، ترجمة سیروس ایزدی، تهران.##پورخالقی چترودی، مه‌دخت (1371). فرهنگ قصه‌های پیامبران، تجلی شاعرانة اشارات داستانی در مثنوی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.##چیتیک، ویلیام (1382). راه عرفانی عشق، تعالیم مثنوی مولوی، ترجمة شهاب‌الدین عباسی، تهران: پیکان.##حسین‌زاده، علی‌محمد و محمدرضا بهروز (1382). «ابتلا و آزمایش الهی»، فصل‌نامة تخصصی کلام اسلام، ش 46.##حلبی، علی‌اصغر (1376). مبانی عرفان و احوال عارفان، تهران: اساطیر.##خواجه محمد پارسا (1366). شرح فصوص الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##دهخدا، علی‌اکبر (1343). لغت‌نامه، تهران: مؤسسة لغت‌نامه دهخدا.##راستگو، سیدمحمد (1386). تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی، تهران: سمت.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1367). بحر در کوزه، نقد و تفسیر قصه‌ها و تمثیلات مثنوی، تهران: علمی.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1379). سر نی، نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی، تهران: علمی.##زمانی، کریم (1376). شرح جامع مثنوی معنوی، دفتر دوم، تهران: علمی و فرهنگی.##زمانی، کریم (1386 الف). میناگر عشق، شرح موضوعی مثنوی معنوی، تهران: نشر نی.##زمانی، کریم (1386 ب). بر لب دریای مثنوی، بر اساس نسخة نیکلسون همراه با بیان مقاصد ابیات، تهران: نشر نامک.##ستارزاده، عصمت (1360). شرح کبیر انقروی بر مثنوی معنوی مولوی، دفتر چهارم، تهران: دهخدا.##سجادی، سیدجعفر (1362). فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: کتاب‌خانة طهوری.##شهبازی، ایرج (1386). «رنج از نگاه مولوی»، مجلة رشد زبان و ادب فارسی، دورة بیست و یکم.##الفتی تبریزی، شرف‌الدین حسین (1377). رشف الالحاظ فی کشف الالفاظ یا فرهنگ نمادهای عرفانی در زبان فارسی، تصحیح نجیب مایل هروی، تهران: مولی.##فروزانفر، بدیع‌الزمان (1385). احادیث و قصص مثنوی، تهران: امیرکبیر.##گولپینارلی، عبدالباقی (1381). نثر و شرح مثنوی شریف، 3 ج، ترجمه و توضیح توفیق هـ . سبحانی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##گوهرین، سیدصادق (1368). شرح اصطلاحات تصوف، تهران: زوار.##مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1376). بحارالانوار، ج 67، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.##محمودیان، یعقوب (23/10/1386). «دلایل امتحان الهی»، نشریة رسالت.##مصباح یزدی (1388). عبور از گردنه‌های خطرناک (برداشتی از سخنرانی آیه‌الله مصباح یزدی)، تهیه و تنظیم از علی‌رضا دهشیری، فصل‌نامة فرهنگ پویا، نشریة دانشجویی، ش 15.##مکارم شیرازی، ناصر (1384). تفسیر نمونه، ج 19 و 24، تهران: دارالکتب الاسلامیه.##مولوی، جلال‌الدین محمد (1365). تصحیح مجالس سبعه (هفت خطابه)، تصحیح توفیق سبحانی، تهران: کیهان.##مولوی، جلال‌الدین محمد (1371). مکتوبات مولانا جلال‌الدین رومی، تصحیح توفیق سبحانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##مولوی، جلال‌الدین محمد (1375 الف). فیه ما فیه، میراث درخشان مولانا جلال‌الدین محمد رومی، به کوشش حسین حیدرخانی، تهران: سنایی.##مولوی، جلال‌الدین محمد (1375 ب). مثنوی معنوی، دورة 6 جلدی، به تصحیح رینولد الین نیکلسون، [بی‌جا]: توس.##نیکلسون، رینولد الین (1366). مقدمة رومی و تفسیر مثنوی، ترجمه و تحقیق از اوانس اوانسیان، تهران: نشر نی.##وینفیلید، ا. هـ . (1363). تعالیم مولوی، ترجمة اسماعیل دولتشاهی، تهران: آوا.##هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان (1386). کشف‌المحجوب، تصحیح محمود عابدی، تهران: سروش.##همایی، جلال الدین (1366). تفسیر مثنوی مولوی، مولوی‌نامه یا مولوی چه می‌گوید، ج 2، تهران: مؤسسة نشر هما.##

0 مفهوم‌شناسی توصیفی «مغفرت» با تأکید بر روابط هم‌نشینی The Conceptive Description of “Forgiveness” with an Emphasis on Associate Relations https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2872.html 0 «مغفرت» از شئون ربوبیت است و همگان بدان چشم امید دارند )بقره/285). این واژه در زمره واژگان پرکاربرد و بحث برانگیز قرآنی است و در نظام قرآنی در ارتباط با کلمات دیگر، صبغه معناشناسانه ویژه ای می یابد.طیف وسیع آیات غفران و عدم تبیین دقیق حوزه معنایی این واژه، سبب شده برخی گناهکاران به خود وعده آمرزش دهند؛ حال آنکه این ادعا باطل است و امیدواری به مغفرت الهی، مستلزم وجود زمینه هایی است که باید در رفتارهای انسانی انعکاس داشته باشد. بنابراین ضرورت دارد ماهیت عناصری که شبکه معنایی «مغفرت» را تشکیل می دهند مورد بازشناسی قرار گیرد. نوشتار حاضر به منظور ارائه تصویری از جایگاه « مغفرت» در قرآن کریم، ضمن استخراج کانون های کاربردی «مغفرت»، در پی پاسخگویی به این سوال است که مطابق آیات قرآنی ، کدامیک از واژگان با «مغفرت»، بر محور همنشینی، دارای رابطه معنایی و یا تقابل معنایی هستند؟بررسی واژه های همنشین «مغفرت» در قرآن حکایت از آن دارد که این واژه در کانون ارتباط پیامبران، فرشتگان و نیز گناهکاران با خدا ، همچنین در کانون ارتباطات میان فردی ظهور یافته است. از رهگذر تحلیل کاربردها و استخراج مفاهیم همنشین مشخص شد که از یک سو مفهوم مغفرت با مفاهیم ارزشی همچون ایمان، تقوا، توبه، خشیت، صبر، رحمت و عدم اصرار بر گناه دارای رابطه معنایی می باشد. از سوی دیگر این واژه با مفاهیم ضد ارزشی همچون شرک، استکبار، کفر، عذاب و خسران دارای تقابل معنایی است. 1 The word “forgiveness” is among the most widely used and controversial words in the Qur'an and the Qur'an in relation to other words, the particular semantic nature. This article tries to present an image of the “forgiveness” in the Qur'an, the mining centers function of “forgiveness”, to answer this question in accordance with the Qur'an, which has the words “forgiveness”, based on juxtaposition, relationship or contrasting semantic meaning? Companion Study of the word “forgiveness” in the Qur'an indicates that the word relationship at the center of the prophets, angels and sinners with God, also emerged at the center of interpersonal communication. Companion applications and concepts derived from an analysis it became clear that the concept of a value concepts such as forgiveness with faith, piety, repentance, humility, patience, mercy and semantic correlation is not insisting on guilt. On the other hand, the term anti-value concepts such as idolatry, arrogance, disbelief, pain and loss of contrast means 27 60 مرضیه محصص Marzieh Mohases استادیار دانشکدة الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی Iran m_mohases@sbu.ac.ir Qur'an ghufran Forgiveness companionship relations قرآن کریم (1384). ترجمة سیدعلی گرمارودی، تهران: قدیانی.##ابن‌جزی، محمد بن احمد (1416 ق). التسهیل لعلوم التنزیل، الله خالدی، دار ارقم بن ابی الارقم.##ابن‌درید، محمد بن حسن (1408 ق). جمهره اللغه، بیروت: دار العلم للملایین.##ابن‌فارس، ابوالحسین احمد (1404 ق). معجم مقاییس اللغه، مکتبة الاعلام الاسلامی.##ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.##ابوحیان، محمد بن یوسف (1420 ق). البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق صدقی محمد جمیل، بیروت: دارالفکر.##ابوالبقاء، ایوب بن موسی الحسینی الکوفی (1413 ق). الکلیات معجم فی المصطلحات و الفروق اللغویه، مؤسسة الرساله.##ابوالفتوح رازی، حسین بن علی محمد (1366). روض الجنان و روح الجنان، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.##الازهری، ابو منصور محمد بن احمد (2001). تهذیب اللغه، تحقیق محمد عوض مرعب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##افراشی، آزیتا (1381). اندیشه‌هایی در معنی‌شناسی، تهران: نشر فرهنگ کاوش.##ایزوتسو (1378). مفهوم ایمان در کلام اسلامی، ترجمة زهرا پورسینا، تهران: سروش.##آذرنوش، آذرتاش و مریم قاسم احمد (1391). «بررسی زبان‌شناختی واژة کفر»، ادب عربی، س 4، ش 3.##آلوسی، سیدمحمود (1415 ق). روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیه.##برکووتیز، لئونارد (1387). روان‌شناسی اجتماعی، ترجمة محمدحسین فرجاد، عباس محمدی اصل، تهران: اساطیر.##بغوی، حسین بن مسعود (1420 ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق عبد الرزاق المهدی، بیروت، دار احیاء التراث العربی،چ اول.##بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418 ق). انوار التنزیل و اسرار التاویل، تحقیق محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##تفلیسی، ابو الفضل حبیش بن ابراهیم (1340 ق). وجوه قرآن، ترجمة مهدی محقق، تهران: دانشگاه تهران.##جرجانی، علی بن محمد (1424 ق). التعریفات، بیروت: دارالنفایس.##جعفری تبریزی، محمدتقی (1386). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، تهران: نشر فرهنگ اسلامی.##جوادی آملی، عبدالله (1378). مراحل اخلاق در قرآن، تفسیر موضوعی قرآن کریم، ج 11، قم: مرکز نشر اسراء.##حائری تهرانی، میرسیدعلی (1370). مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر، تهران: دار الکتب الاسلامیه.##حسینی، اعظم‌السادات و مهدی مطیع (1392). «پیش‌نهاد الگویی بر متناسب‌سازی روش‌های معناشناسی در مطالعات قرآنی»، کاوشی در پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن کریم، س 2.##الحسینی الشاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد (1364). تفسیر اثنی عشری، تهران: انتشارات میقات.##حسینی همدانی، سیدمحمد (1404 ق). انوار درخشان در تفسیر قرآن، کتاب‌فروشی لطفی.##خمینی، روح‌الله (1371). چهل حدیث، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.##دامغانی، حسین بن محمد (1361). قاموس قرآن در وجوه و لغات مشترک، کریم عزیزی نقش، تهران: بنیاد علوم اسلامی.##الذبیانی، النابغه (1394 ق). دیوان النابغة الذبیانی، بیروت: دار الفکر العربی.##رازی، نجم‌الدین (1371). مرصادالعباد، به اهتمام محمد امین ریاحی، تهران: علمی و فرهنگی.##راغب اصفهانی،حسین بن محمد (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت: دارالعلم.##زمخشری، محمود (1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.##سبحانی، جعفر (1354). شفاعت در قلمرو و عقل، قرآن و حدیث، قرآن و عترت، تهران: دار الکتب الاسلامیه.##سیدی، سیدحسین (1394). «تغییر معنایی در واژگان قرآن»، پژوهش‌های قرآنی، س 20، ش 1.##الشرتونی اللبنانی، سعید الخوری (1403 ق). اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد، قم: مکتبه آیه العظمی المرعشی النجفی.##شعیری، حمیدرضا (1381). مبانی معناشناسی نوین، تهران: سمت.##صادقی تهرانی، محمد (1365). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، قم: انتشارات فرهنگ اسلامی.##صفوی، کوروش (1387). نگاهی تازه به معناشناسی، تهران: نشر ماد.##صفوی، کوروش (1380). گفتارهایی در زبان‌شناسی، تهران: هرمس.##طالقانی، سیدمحمود (1362). پرتوی از قرآن، تهران: شرکت سهامی انتشار.##طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.##طبرسی، فضل بن حسن (1372 ق). مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تحقیق محمدجواد بلاغی، تهران: ناصرخسرو.##طریحی، فخرالدین (1375 ق). مجمع‌البحرین، تحقیق سیداحمد حسینی، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی.##طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیر عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##طیب، سیدعبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: اسلام.##عبدالباقی، محمد فؤاد (1420 ق). المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.##غزالی، امام محمد (1372). کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، تهران: گنجینه.##فخررازی، محمد بن عمر (1420 ق). مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##فراهیدی، خلیل بن احمد (1410 ق). کتاب العین، قم: هجرت.##فضل‌الله، سیدمحمدحسین (1399 ق). من وحی القرآن، بیروت: نشر الزهراء.##قرشی، سیدعلی‌اکبر (1375). قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیه.##قیصری، داوود بن محمد (1382). شرح قیصری بر فصوص الحکم، ترجمة محمد خواجوی، تهران: مولی.##گیررتس، دیرک (1393). نظریه‌های معنی‌شناسی واژگانی، ترجمة کورش صفوی، تهران: انتشارات علمی.##مختارعمر، احمد (1385). معناشناسی، ترجمة سیدحسین سیدی، مشهد: فردوسی.##مصطفوی، حسن (1360 ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##مغنیه، محمدجواد (1424 ق). تفسیر الکاشف، تهران: دار الکتب الاسلامیه.##مکارم شیرازی، ناصر (1374). پیام قرآن، قم: انتشارات مدرسه الامام علی بن ابی طالب.##مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.##نراقی، ملااحمد (1371). معراج السعاده، قم: مؤسسة انتشارات هجرت.##میلانی، سیدمرتضی (1424 ق). محاضرات فی المعارف الاسلامیه، قم: دار الاسوه للطباعه و النشر.##نراقی، ملامهدی (1377). علم اخلاق اسلامی، ترجمة عزیزالله عطارودی، قم: نشر حکمت.##

0 تغییر انگارة «برادری» در فرهنگ قرآن کریم Alternating the Imagination of “Brotherhood” in the Culture of the Holy Quran https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2874.html 0 انگارة برادری و اخوت در زمان نزول قرآن به‌‌منزلة نهاد اجتماعی کارآمد و مؤثری در فضای حمیت و عصبیت جاهلی شکل گرفته بود. این انگاره تصوری خاص از برادری بر اساس پیوندهای خونی و سببی، پیمان‌‌های قومی و قبیله‌‌ای، یا عرف اجتماعی و فرهنگی بود که فارغ از حق یا باطل‌بودن در زندگی عرب جاهلی رواج داشت. با ظهور اسلام و نزول قرآن کریم مانند بسیاری دیگر از انگاره‌‌ها تغییر معناداری در این تصور اجتماعی ایجاد شد. روش مردم‌شناسی فرهنگی درصدد بررسی چگونگی پیدایی و رسوخ این انگاره در ذهن عرب پیش از قرآن است. در مرحلة اول انگارة برادری در فضای جاهلی بررسی می‌‌شود. در مرحلة دوم تغییرات قرآن در این انگاره پی‌‌جویی می‌‌شود و در مرحلة سوم فهم نهایی قابل استفاده در همة زمان‌‌ها و فرهنگ‌‌ها از قرآن برداشت می‌‌شود. تغییرات ایجادشده از جانب قرآن کریم در انگارة برادری را در هفت لایه می‌توان بررسی کرد که لزوماً ترتیب تاریخی ندارد، بلکه از ساختار متنی قرآن استنتاج می‌شود. توجه به مفهوم برادری و ریشة آن و ارائة معنایی خاص از آن؛ تحلیل نمونه‌‌های مثبت و منفی تاریخی؛ ارتقای مفهوم برادری به سطح ارتباط با برگزیدگان و پیامبران الهی؛ جهت‌دادن برادری به ارتباطی حقیقی و ارزش‌‌مدار؛ تغییر انگارة اجتماعی برادری؛ شکست سطوت توهم برادری جاهلانه؛ و پیش‌نهاد انگاره‌ای صحیح از مفهوم برادری که بر ایمان و اخلاق مبتنی می‌شود و هدف از آن حصول سعادت در جهان آخرت و کسب رضایت الهی است و ثمرة آن ایجاد فضایی آرام و سرشار از حمایت و هم‌راهی و حتی ایثار در میان افراد جامعه است. استفاده از این آموزة قرآن در جهان امروز، که در سراشیبی انحطاط اخلاقی است، هم پیوندهایی حقیقی در جامعه ایجاد می‌‌کند و هم دل‌‌ها را در راه رشد و کمال هم‌راه می‌کند. 1 The imagination (idea) of brotherhood in the Quran had formed as a social efficient and effective institution in space of ignorance’s zealotry and nervousness in the time of revelation the Quran. This imagination was specific idea of brotherhood based on blood and relatively relations or ethnic and tribal alliances or social and cultural norms that regardless of value or anti-value, right or wrong was common in ignorance Arab’s live. With the appearance of Islam and revelation of the holy Quran, like many other imaginations, the meaningful change was created in the social thought. Methods of cultural anthropology seek to examine the emergence and penetration this idea in the mind of Arabs before the Quran. In the first stage the imagination of brotherhood checks in space of ignorant. In the second step the alternation of Quran is checking in this imagination and in third step extracts the ultimate understanding of Quran for all times and all cultures. It seems that alternations that created in this imagination by Quran, can be studied in seven layers that necessarily doesn’t have any chronological order, but is deduced from the text of the Quran. According to the concept of brotherhood and its root and offer a certain sense of it; analysis the of positive and negative historical samples; promoting of the concept of brotherhood to the level of connection with the chosen people and prophets; directing the brotherhood to a real and valuable communication, alternating the social imagination of brotherhood, breaking the domination of ignorantly brotherhood, and presenting a right suggestion for the brotherhood imagination based on faith and morality to gain the felicity and god’s satisfaction that the result of it is a relaxed atmosphere, full of support and companionship, and even self-sacrifice among them that the Muslim community turned to an attractive focus to attract the hearts. Using of this Qur'anic doctrine in today's busy world that is at a steep of moral decline, both creates actual links between the society and joins the hearts in the way of growth and perfection. 61 82 مهدی مطیع Mahdi Motia دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه اصفهان Iran mahdimotia@gmail.com Quran brotherhood Cultural Anthropology Culture imagination (idea) قرآن کریم.##ابن‌اثیر، علی ابن ‌الکرم (1385 ق). الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.##ابن‌بابویه، محمد بن علی (1402 ق). مصادقة الاخوان، الکاظیمة: مکتبة الامام صاحب الزمان العامة.##ابن‌عربی، محی‌الدین (1994). الفتوحات المکیة، مصحح و محقق: عثمان یحیی، بیروت: دار احیاء التراث العربى.##ابوالهلال عسکری، حسن (1988). جمهرة الامثال، به کوشش: محمد ابوالفضل ابراهیم و عبدالمجید قطامش، بیروت.##ابوعبیده، معمر بن مثنی (1407 ق). ایام العرب، به کوشش: عادل بیاتی، بیروت.##اخوان‌الصفا (1975). رسائل اخوان‌الصفا، بیروت.##ازهری هروی، ابومنصور محمد بن احمد (2001). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##ایزوتسو، توشیهیکو (1360). ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن، ترجمة فریدون بدره‌‌ای، تهران: قلم.##آقایی، بهمن و خسرو صفوی (1365). اخوان المسلمین، تهران: رسام.##برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371 ق). المحاسن، قم: دار الکتب الاسلامیه.##بنا، حسن (بی‌تا). مجموعة الرسائل، بیروت: موسسة الرسالة.##پاکتچی، احمد (1375). «اخوان»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 7، تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.##پاکتچی، احمد (1389). روش تحقیق با تکیه بر حوزة علوم قرآن و حدیث، به‌ کوشش: مصطفی فروتن و سیدعلی بنی‌هاشمی، تهران: انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق (ع).##جواد، علی (1976). المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت: دار العلم للملایین و بغداد: مکتبة النهضة.##حتی، فیلیپ (1974). تاریخ العرب، دار غندور للطباعة و النشر و التوزیع.##حجتی، سیدمهدی (1384). قانون مجازات اسلامی در نظم حقوق کنونی، تهران: میثاق عدالت.##حسینی، اسحاق موسی (1955). الاخوان المسلمون کبری الحرکات الاسلامیه الحدیثه، بیروت.##خانلری، پرویز (1384). «آیین عیاری»، سخن، س 8، ش 10-12.##رائین، اسماعیل (1357). فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران، تهران: رائین.##زرین‌کوب، عبدالحسین (1367). جست‌وجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر.##ساروخانی، باقر (1370). درآمدی بر دایرة‌‌المعارف علوم اجتماعی، تهران: کیهان.##سالم، عبدالعزیز (1383). تاریخ عرب قبل از اسلام، ترجمة باقر صدری‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی.##سجادی، صادق (1381). «اندیشة برادری در پهنة تاریخ فرهنگی و سیاسی و اجتماعی»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11، تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.##سلمی، ابوعبدالرحمن محمد بن حسین (1369). مجموعة آثار السلمى‏، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##شامبیاتی، هوشنگ (1388). حقوق جزای عمومی، تهران: مجد.##شیبی، کامل مصطفی (1982). الصلة بین التصوف و التشیع، بیروت.##ضیف، شوقی (1381). تاریخ ادبی عربی (العصر الجاهلی)، ترجمة علیرضا ذکاوتی، تهران: امیرکبیر.##فروخ، عمر (1984). تاریخ الجاهلیة، بیروت: دار العلم للملایین.##فیلبی، سنت جان (بی‌تا). تاریخ نجد و الشیخ محمد بن عبدالوهاب، ترجمة عمر دیراوی، بیروت: المکتبة الاهلیه.##قرائی مقدم، امان‌الله (1382). انسان‌‌شناسی فرهنگی (مردم‌‌شناسی فرهنگی)، تهران: ابجد.##کاشانی، عبدالرزاق (1426 ق). اصطلاحات الصوفیة، عاصم ابراهیم الکیالى الحسینى الشاذلى الدرقاوى، بیروت: دار الکتب العلمیة.##کلینى، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی، محقق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.##گولپینارلی، عبدالباقی (1379). فتوت در کشورهای اسلامی، ترجمة توفیق هاشم‌پور سبحانی، تهران: روزنه.##لیسی، رابرت (1363). سرزمین سلاطین، ترجمة فیروزه خلعتبری، تهران: شباویز.##مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##محجوب، محمدجعفر (1348). «آیین عیاری»، سخن، س 19، ش 9.##مطیع، مهدی (1391). معنای زیبایی در قرآن، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).##مهروش، فرهنگ (1381). «برادری»، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11، تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.##ویلی، جویس (1373). نهضت اسلامی شیعیان عراق، ترجمة مهوش غلامی، تهران.##

0 ریشه شناسی واژه قرآنی "محسور" Etymology of the Quranic word “Mahsur” https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2875.html 0 واژه قرآنی "محسور" تنها یکبار در آیه بیست و نهم سوره اسراء به کار رفته است. لغویان عرب و مفسران مسلمان واژه را از ریشه "حسر" دانسته اند و معانی مختلفی برای آن بر شمرده اند. مترجمان قرآن نیز نظر به اقوال لغوی و آراء تفسیری هریک معادلی در برابر واژه نهاده اند. با این همه رهایی از تردید و تحیری که پیشینیان ما طی سده ها گرفتار آن بوده اند جز با تأمل دوباره درباب خاستگاه واژه امکان پذیر نیست. براین اساس در مقاله حاضر پس از بیان آراء و اقوال مذکور به جستجوی واژه و ریشه یابی آن در زبانهای سامی پرداخته ایم. نشان داده ایم که ریشه "حسر" در عموم زبانهای سامی به کار رفته است و با آنکه در زبانهایی مانند آرامی، سریانی و جز آن واژه ی "محسور" را نیافته ایم اما در زبان عبری و به صورت مشخص در عهد عتیق واژه را در سیاقی مشترک با کاربرد قرآنی آن بازیافته ایم. در پایان، مبتنی بر این ریشه یابی، معادلهای پیشینیان را ارزیابی کرده ایم و سپس خود معادل " نیازمند یا نادار" را برای واژه پیشنهاد کرده ایم. جهت درک اهمیت این پژوهش کافی است بدانیم که ریشه یابی واژه افزون بر تبیین معنا و ساخت واژه، نظم آیه را نیز تبیین می کند. 1 The Quranic word "Mahsur" is used only once in the verse 29 of Surah al-Isra. Arabic lexicographers and Muslim commentators have explained that the word "Mahsur" is formed from the root "Hsr" and has different meanings. According to these lexical and interpretative views, the translators of the Holy Qur'an have quoted different equivalents for the word. Accordingly, in the present article, after a detailed explanation of these views, we have examined and searched Semitic languages for the word and its origin. We have shown that the root "Hsr" has been used in all Semitic languages. However we have not found the word "Mahsur" in the Semitic languages such as Aramaic, Syriac, and so on, but in Hebrew and specifically in the Old Testament, we have found it in a similar context. In the end, based on this etymology, we have evaluated the equivalents of the Quranic word "Mahsur" and then we proposed our own equivalent; "destitute" or "poor". 83 97 محمود مکوند mahmood makvand گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Iran mmakvand1393@gmail.com Mahsur Quranic words Semetic languages Old Testament etymology قرآن کریم؛##آیتی، عبدالمحمد، ترجمه قرآن، انتشارات سروش، تهران، 1374؛##ابن ابى حاتم، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، مکتبة نزار مصطفى الباز، عربستان سعودى، 1419ق؛##ابن درید، محمدبنالحسن، جمهرةاللغة، دارالعلمللملایین، بیروت، 1987م؛##ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414 ق؛##ابوالفتوح رازى، حسین بن على، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، مشهد، 1408ق؛##ارفع، کاظم، ترجمه قرآن، مؤسسه تحقیقاتى و انتشاراتى فیض کاشانى، تهران، 1381؛##ازهری، محمدبنأحمد، تهذیباللغة، دارإحیاءالتراثالعربی، بیروت، 2001م؛##اسفراینى، شاهفور بن طاهر، تاج التراجم فى تفسیر القرآن للاعاجم، انتشارات علمى و فرهنگى، تهران،1375؛##الهى قمشه‏اى، مهدى، ترجمه قرآن، انتشارات فاطمة الزهراء، قم، 1380؛##پاینده، ابوالقاسم، ترجمه قرآن، بی جا، بی تا؛##ترجمه تفسیر طبرى، مترجمان، انتشارات توس، تهران، 1356؛##التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، مجموعة من العلماء بإشراف مجمع البحوث الإسلامیة بالأزهر، الهیئة العامة لشئون المطابع الأمیریة،1414ق/ 1993م؛##‏خلیل بن احمد، العین، انتشارات هجرت، قم، 1410ق؛##راغب اصفهانى، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن‏، دارالعلم/ الدار الشامیة، دمشق/ بیروت، 1412؛##رهنما، زین العابدین، ترجمه و تفسیر رهنما، انتشارات کیهان، تهران، 1346؛##زمخشرى محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407؛##سمرقندى، نصربن محمد، بحرالعلوم، بی جا، بی تا؛##سیوطى، عبدالرحمنبنأبیبکر،الإتقانفیعلومالقرآن، الهیئةالمصریةالعامةللکتاب،1394ق/ 1974م؛##طباطبایى، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم، 1417؛##طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ناصر خسرو، تهران، 1372؛##طوسى، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، تحقیق خرسان، تهران، 1407؛##عسکری، حسنبنعبدالله،معجمالفروقاللغویة، مؤسسةالنشرالإسلامی، قم، 1412ق؛##فخر رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، دار احیاء التراث العربى، بیروت، چاپ سوم، 1420؛##فراء، یحیى بن زیاد، معانى القرآن، دارالمصریه للتألیف و الترجمه، مصر، بى تا؛##فضل الله، محمد حسین، تفسیر من وحى القرآن، دار الملاک للطباعة و النشر، بیروت، 1419 ق؛##فولادوند، محمد مهدی، ترجمه قرآن، دار القرآن الکریم، قم، 1378؛##قرشى، على اکبر، تفسیر احسن الحدیث، بنیاد بعثت، تهران، چاپ سوم، 1377؛##قمى، على بن ابراهیم، تفسیر قمى، دار الکتاب، قم، چاپ چهارم، 1367؛##کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407ق؛##گرمارودى، علی، ترجمه قرآن، انتشارات قدیانی، تهران، چاپ دوم، 1384؛##مشکور، محمد جواد، فرهنگ تطبیقی عربی با زبانهای سامی وایرانی، تهران، 1357؛##مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بنگاه ترجمه ونشرکتاب، تهران،1360؛##مکارم، ناصر، ترجمه قرآن، تحقیق هیات علمی دار القرآن کریم، دار القرآن الکریم، قم،1380.##میبدى، احمد بن ابى سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، انتشارات امیر کبیر، تهران، 1371؛##نسفى،عمر بن محمد، تفسیر نسفى، انتشارات سروش، تهران، 1367؛ Arberry, A.j, The Koran Interpreted, New York,1996;##Bell, R, The Qur'ān, Translated with a Critical Rearrangement of the Surahs, Pennsylvania, 1960;##Blachère, R, Le Coran, traduit de l’arabe, Paris, 1966;##Chouraqui, A, Le Coran, l’Appel, Paris, 1990;##Gesenius,William, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, Oxford University Press, London, 1907;##Lane, E.W., Arabic- English Lexicon, London, 1863;##Omar, Abdul Mannān,The Dictionary of the Holy Qur’ān(Arabic Words - English Meanings, with Notes), Noor Foundation-International Inc., Hockessin (Delaware, USA), ۲۰۰5;##Paret, R, Der Koran, Kohlhammer, Stuttgart, 1966;##Shepard, William E.,“Age of ignorance,” Encyclopaedia of the Qurān, Editor :JaneDammen McAuliffe, Leiden–Boston: Brill, 2006, vol. 1, pp. 37-40” ; ##Smith,J.Payne,A Compendious Syriac Dictionary, Oxford, London, 1908;##Zammit, Martin R ,A comparative lexical study of Quranic Arabic, Brill, Leiden, 2002 ;##Wilson, William, The Bible Student´s Guide, United States, 1870;##www.bible.com/bible.##

0 بررسی فرهنگی - تاریخی کاربرد انجیل در قرآن A cultural-historical survey on Quranic usage of Gospel https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2876.html 0 اناجیل بخش اساسی کتاب مقدس مسیحیان است که شالوده این آیین را تشکیل داده اند و از طرفی عبارت انجیل دوازده مرتبه در قرآن کریم آمده و بدین جهت بررسی فرهنگی- تاریخی عبارت انجیل در آیات قرآن اهمیت فراوان دارد؛ زیرا از این طریق مدارک و توصیفهای موجود درباره آگاهی‌ عرب عصر نزول قرآن درباره انجیل بررسی شده و به زنجیره وقایع مربوط به فرهنگ مسلمانان در این زمینه از گذشته تا به امروز پرداخته می شود. برداشت متعارف مسلمانان از انجیل آن کتابی است که حضرت عیسی ع آورده است و این برداشت، «سبب تعجب و گاه طعنه مستشرقین گردیده تا آنجا که آن برداشت را به پیامبر ص نیز نسبت داده و به ایشان خرده گرفته اند که اطلاعات ایشان از مسیحیت و انجیل و چگونگی نزول آن نادرست بوده است.» در این مقاله سعی شده است بیان کنیم در هیچ آیه ای از قرآن، لفظ کتاب برای انجیل استفاده نشده و از نگاه قرآن عیسی ع آورنده کتاب به معنای مجموعه ای نوشته شده -آنگونه که به موسی ع و پیامبر ص نسبت داده است- نیست. مراد قرآن از کتابی که به حضرت عیسی ع اعطا و تعلیم شده است، احکام تشریعی است و قرآن از باب جدال احسن آن نامی را که برای کتاب های مشمول وحی شفاهی نازل شده بر عیسی ع متداول گشته بود -یعنی انجیل- را برگزیده است و با ذکر این دلایل باور رایج بین مسلمانان و مستشرقان را اصلاح نماییم. 1 The word “Gospel” is used in Quran twelve times, and Gospels are the main part of Bible.so, a comparative study of this word is important. Muslims believe that Gospel is the book of Jesus and orientalists get confused by study about Gospel in Quran and Muslims views. Because they surly know that Gospels were written after Jesus by Apostles or others except Jesus then they ascribe to prophet of Islam that he had few information about Christianity. In this research we try to show that the usage of the words “Gospel” and “Book” in Quran are different from the most Muslims and orientalist views. If we study and investigate the usage of the word "book" in Quran, we realize the usage of this word in six fields and In Quran, there are not any verses that claim the Gospel is the book of Jesus. The Gospel which was given to Jesus was oral juristic judgements. 99 115 سیدرضا مؤدب Sayed Reza Moaddab مدیر گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، ایران Iran reza@moaddab.ir میثم خبازیان Meisam Khabaziyan دانشجوی دکتری Iran khabaziyan.m@gmail.com Gospel Quranic Gospel Book Christianity قرآن کریم## انجیل عیسی مسیح، (2012 م)، ترجمه هزاره نو، انگلستان: ایلام.## آلوسى، محمود، (1415 ق)، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.## بلاغی، محمدجواد، (1414 ق)، الرحلة المدرسیة، بیروت: دارالزهراء، چاپ دوم.## بیومی مهران، محمد، (1998 م) دراسات تاریخیه من القرآن الکریم، بیروت: دارالنهضه العربیه.## تیسن، هنری، (بی تا)، الاهیات مسیحی، ترجمه ط. میکائیلیان، حیات ابدی.## جوادی آملی، عبدالله، (1387)، تسنیم: تفسیر قرآن کریم، قم: اسراء، چاپ هفتم.## حقانی فضل، محمد، (1392)، خطاناپذیری کتاب مقدس از دیدگاه مسیحیان، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب، چاپ اول.##راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1374)، مفردات الفاظ قرآن، ترجمه غلامرضا خسروى حسینى‏، تهران: مرتضوی.##زمخشرى، محمود، (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ سوم.##زیبایی نژاد، محمد رضا، (1389)، مسیحیت شناسی مقایسه ای، تهران: سروش، چاپ سوم.##شاکر، محمد کاظم، (1384)، «انجیل با دو قرائت»، نشریه پژوهش های فلسفی-کلامی دانشگاه قم، شماره 24، صفحات 74-90.##شاکر، محمد کاظم، (1380)، «نگاهی دیگر به معناشناسی کتاب و حکمت»، نشریه پژوهش دینی، شماره 3، صفحات 9-28.##طباطبایی، محمد حسین، (1417 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.##طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.##فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409 ق)، کتاب العین، قم: نشر هجرت، چاپ دوم.##فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ق)، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##فیض کاشانی، ملا محسن، (1415ق)، تفسیر الصافی، تهران: الصدر، چاپ دوم.##قرشی، علی اکبر، (1371)، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه.##کلباسی اشتری، حسین، (1387)، مدخلی بر تبارشناسی کتاب مقدس، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم.##مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، (1403 ق)، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم.##معتمدی، منصور، (1378)، « انجیل توماس به روایت کشفیات نجع حمادی»، فصلنامه هفت آسمان، شماره 3-4، صفحات 135-150.##معرفت، محمد هادی، (1428 ق)، صیانه القرآن عن التحریف، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم.##مک گراث، آلیستر، (1384)، درسنامه الهیات مسیحی، ترجمه بهروز حدادی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##میشل، توماس، کلام مسیحی، (1381)، ترجمه حسین توفیقی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##ناس، جان بی، (1354)، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی اصغر حکمت، تهران: پیروز، چاپ سوم.##نقوی، حسین، (1390)، «تدوین تورات و انجیل از دیدگاه آیات قرآن»، نشریه معرفت ادیان، شماره 9، صفحات 5-24.##هاکس، جیمز، (1349)، قاموس کتاب مقدس، تهران: کتابخانه طهوری.##

0 جریان شناسی تفاسیر فریقین نسبت به آیه 124 سوره بقره در مساله امامت Approaches to the Q:2:124 in the Issue of Iman in Shii and Sunni Tafsirs https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_2877.html 0 مفسران اهل تسنن و شیعه از دیرباز دربارۀ معنی امام، ویژگی‌ها، و شئون امامت اختلاف نظر داشته‌اند. مهم‌ترین مستند هر دو گروه برای اثبات دیدگاه خود قطعاً آیات قرآن بوده است. در این میان یکی از مهم‌ترین آیاتی که شیعه با استناد به آن، ضمن متفاوت دانستن مقام امامت از نبوت، مهم‌ترین ویژگی‌های امام مانند لزوم عصمت ظاهری و باطنی و درنتیجه ضروری بودن تعیین امام از سوی خدا را نتیجه گرفته آیۀ 124 سورۀ بقره است. شیعیان هم‌چنین این آیه را دلیلی بر بطلان امامت هر فاسق و ظالمی تا روز قیامت دانسته‌اند و از این آیه در مناقشات کلامی در مسئلۀ امامت بعد از پیامبر (ص) فراوان بهره برده‌اند. از آن سو مفسران اهل تسنن با یک‌سان دانستن مقام امامت و نبوت این آیه را دلیلی بر لزوم عصمت انبیا دانسته‌اند؛ با این‌ حال به این آیه برای اثبات عصمت ظاهری امام، بطلان امامت کافر و فاسق، چه به‌منزلۀ رهبر جامعۀ اسلامی یا در منصب قضاوت یا امامت نماز نیز استناد کرده‌اند. 1 From a long time ago the interpreters of Sunnite and Shiite theologians have had dispute over the meaning of Imam (leader) and his characteristics, and dignities of the Imamate. Of course, to prove their points of views the most important documents for both groups are the verses of the Holy Quran among which the most important verses that Shiite refer to is Chapter Baqara (2): Verse 124 which, among others, describes the difference between prophecy and the positions of the Imam’s leadership, of which the most important characteristics of the leader include the necessities of inward and outward chastity and thus the determining of the Imam by God Almighty, is concluded. The Shiites also take this verse as an invalidation of any lecher and ruthless leadership, as Imam, until the Day of Resurrection, and use this verse in all of their verbal disputes about the subject of leadership after the (PBUH). On the other hand, Sunnite interpreters believe in the identity for the prophecy and Imamate (leadership) and took this verse as the requirement of the prophet’s chastity, yet they also took it for proving the Imam’s (leader’s) outward chastity and also to refer to it as invalidation of any lecher and ruthless leadership, either as a leader of an Islamic society, or in a judicial position of society or as the leader of congregational prayers 117 130 نصرت نیل ساز nosrat nilsaz دانشگاه تربیت مدرس Iran nilsaz@modares.ac.ir صدیقه ملک لو sedigheh maleklou دانشگاه تربیت مدرس Iran s.maleklou@modares.ac.ir Verbal disputes Interpreters Theologians SHIITE Sunnite Leader (Imam) قرآن کریم. ترجمۀ مکارم شیرازی.##آلوسی، سیدمحمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.##ابن شهر آشوب، مشیرالدین ابی عبدالله محمد بن علی (1956). مناقب آل ابیطالب، نجف: مکتبة و مطبعة الحیدریة.##ابن عاشور، محمد بن طاهر (بی‌تا). التحریر و التنویر، بی‌جا: بی‌نا.##اندلسی، ابوحیان محمد بن یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الغرب الاسلامی.##بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418ق). انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##جصاص، احمد بن علی (1405ق). احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##جوادی آملی، عبدالله (1385). تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء.##حسینی تهرانی، سیدمحمدحسین (بی‌تا). امام‌شناسی، تهران: علامه طباطبائی.##حسینی همدانی، سیدمحمدحسین (1404ق). انوار درخشان، تهران: کتاب‌فروشی لطفی.##حقی بروسوی، اسماعیل (بی‌تا). تفسیر روح البیان، بیروت: دار الفکر.##خطیب، عبدالکریم (بی‌تا). تفسیر القرآنی للقرآن، بی‌جا: بی‌نا.##رشیدرضا، محمد (بی‌تا). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، بیروت: دار المعرفه.##زحیلی، وهبة بن مصطفی (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دار الفکر المعاصر.##زمخشری، محمود (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.##سورآبادی، ابوبکر عتیق بن محمد (1380). تفسیر سورآبادی، تهران: فرهنگ نشر نو.##سید المرتضی (1413ق). تفسیر الشریف المرتضی المسمی به نفائس التأویل، تحقیق السید مجتبی احمد الموسوی، لبنان: شرکة الاعلمی للمطبوعات.##شریف لاهیجی، محمد بن علی (1373). تفسیر شریف لاهیجی، تهران: دفتر نشر داد.##شوکانی، محمد بن علی (1414ق). فتح القدیر، بیروت: دار ابن کثیر، دار الکلم الطیب.##الصبحی، الطالب عبد العزیز بن سعد بن ساعد (1420ق). ابن خویز حیاته و آرائه الاصولیة، مکه: جامعة ام القری کلیة الشریعة و الدراسات الاسلامیة.##صدوق، محمد (1417ق). الامالی، قم: مرکز الطباعة و النشر فی مؤسسة البعثة.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.##طبرسی، احمد بن ابی طالب (بی‌تا). الاحتجاج، قم: اسلامیه.##طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصرخسرو.##طبری، ابو جعفر محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.##طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##طیب، سیدعبدالحسین (1362). کلم الطیب در تقریر عقاید اسلام، بی‌جا: کتاب‌خانة اسلام.##طیب، سیدعبدالحسین (1378). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: اسلام.##علوی عاملی، میرسیدمحمد (بی‌تا). لطائف غیبیه، قم: مکتب السید الداماد.##فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر (1420 ق). مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##فخلعی، محمدتقی (بی‌تا). مجموعه گفتمان‌های مذاهب اسلامی، تهران: نشر مشعر.##قرطبی، محمد بن احمد (1364). الجامع لأحکام القرآن، تهران: ناصرخسرو.##قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.##کلینی، یعقوب (1363). الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الاسلامیة.##مجلسی، محمدباقر (1412ق). بحار الانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##محمد جمیل، محمود (بی‌تا). الفوائد البهیة فی شرح عقائد الامامیة، بیروت: مؤسسة الاعلمی.##مراغی، احمدبن مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.##مرعشی، سیدنورالله (بی‌تا). الصوارم المهرقة فی رد الصواعق المحرقة، قم: نهضت.##مصطفوی، حسن (1380). تفسیر روشن، تهران: مرکز نشر کتاب.##مطهری، مرتضی (1369). امامت و رهبری، تهران: صدرا.##مغنیه، محمدجواد (1424ق). الکاشف، تهران: دار الکتب الاسلامیة.##مقداد، فاضل (بی‌تا). اللوامع الالهیة فی المباحث الکلامیة، تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.##مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1374). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.##موسوی سبزواری، سیدعبدالاعلی (1409ق). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة اهل بیت.##