Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5755 مقالۀ علمی ـ پژوهشی خوانشی نو از تأثیر جنسیت بر تفسیر قرآن کریم با بررسی مصداقی دیدگاه آمنه ودود و آیت الله جوادی‌آملی خوانشی نو از تأثیر جنسیت بر تفسیر قرآن کریم با بررسی مصداقی دیدگاه آمنه ودود و آیت الله جوادی‌آملی شکربیگی نرگس استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، ایران راجی مرضیه دانشجوی دکتری پردیس فارابی، قم، ایران. 22 09 2020 4 3 0 0 24 07 2020 08 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5755.html

تأثیر جنسیت و پیش‌فرض‌های مرتبط با آن یکی از مباحثی مطرح در فهم متون دینی است. از این رو در دهه‌های اخیر و با ورود جریان فمینیستی و خوانش زنانه از متون دینی و به دنبال آن؛ بازیابی حقوق زنان روند روبه رشدی پیدا نمود. از جمله محققان معاصری که به بازخوانی آیات قرآن در حوزه زنان پرداخته است، آمنه ودود پژوهشگر امریکایی-افریقایی تبار و تازه مسلمان شده می‌باشد که متاثر از آراء فضل‌الرحمن به تفسیر آیات پرداخته است. این پژوهش درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی و به وسیله ابزار اسنادی؛ ضمن تبیین اندیشه و روش آمنه ودود در تفسیر، به تطبیق آراء وی با اندیشه‌های آیت الله جوادی‌آملی بپردازد. نتایج حاصل از بررسی تحلیلی این دو شخصیت نشان می‌دهد که جنسیت مفسر، در تفسیر قرآن، درصورتی که تهی از هرگونه پیش فرض و تپیش‌فرض‌های مرتبط با آن یکی از مباحثی مطرح در فهم متون دینی است. از این رو در دهه‌های اخیر و با ورود جریان فمینیستی و خوانش زنانه از متون دینی و به دنبال آن؛ بازیابی حقوق زنان روند روبه رشدی پیدا نمود. از جمله محققان معصبات جنسیتی باشد و اگرتفسیر او با روش و شیوه‌ای علمی و منصفانه صورت پذیرد؛ تأثیر بسزایی نخواهد داشت.

 قرآن زن جنسیت پیش‌فرض‌های تفسیری آمنه ودود آیت الله جوادی‌آملی قرآن‌کریم کتاب  مقدس ابن حجرعسقلانی، احمد بن علی، (بی‌تا) الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت: دارالکتب العرب. ابن سعد، محمدبن سعد منیع الهاشمی، الطبقات الکبری،(۱۹۹۲ م)، تحقیق محمد القادر عطا ، بیروت: دارالکتب العلمیه. ابن کثیر، اسماعیل،(بی‌تا)، تفسیر القرآن العظیم،بیروت: دارالکتب الا سلام. آگاهی، معصومه،(1391ش)،آمنه ودود وتفسیر نونگرانه‌اش به قرآن، روزنامه‌جوان، ش۶ جوادی آملی، عبداله، (1385ش)، تفسیر تسنیم،چاپ اول،قم: اسراء. ...............................،(1387ش)، زن آیینه جمال وجلال الهی،چاپ هجدهم ، قم: اسراء. حسن خانی، احمد رضا،(1389ش) «نگاهی به دید گاههای مفسران در مورد گواهی زنان در قرآن»، پژوهش‌های قرآنی، سال شانزدهم ،ش۶۱. حسون، محمد، (1421ق)، اعلام النساء مومنات، بیروت: دارالاسوه للطباعه والنشر. زمخشری، جارالله،(بی‌تا)، تفسیرالکشاف،قم: منشورات دارالبلاغه سبحانی، محمدتقی،(1380ش)، «مکانت زن در قرآن»، مجله پژوهش‌های قرآنی،شماره ۲۵ و۲۶ . طباطبایی، محمد حسین،(1375ش)،  المیزان فی تفسیر القرآن ، تهران: دارالکتب الاسلامیه . طبری، محمد بن جریر،(1362ش)، تاریخ طبری، تهران: اساطیر. عباسی، مهرداد، موسوی، متینه السادات، (1392)، « بازخوانی متن مقدس از منظر زنان: تفسیر آمنه ودود از قرآن »، آیینه پژوهش ، ش ۲۴. قرطبی، محمدبن احمد، (1405ق)، الجامع لاحکام القرآن،بیروت: داراحیاءالتراث عربی.                                                            مجلسی، محمدباقر،(1989م)، بحارالانوار ، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی. مظاهری، حبیب، (1390ش)، شخصیت زن در قرآن وعهدین، قم: بوستان کتاب. مغنیه، محمد جواد،(1981م)، الکاشف،بیروت: دارالعلم للملایین. مهریزی، مهدی،(1396ش)، تفسیر قرآن به قرآن ومسئله جنسیت زن، قم: موسسه فرهنگی فهیم. ودود، آمنه،(1393ش)،  قرآن و زن، ترجمه اعظم پویا زاده و معصومه آگاهی، تهران: حکمت.  _||_
Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5757 مقالۀ علمی ـ پژوهشی بررسی نشانگرهای فراگفتمان تعاملی درقرآن بررسی نشانگرهای فراگفتمان تعاملی درقرآن شیخ سنگ تجن شهین استادیار گروه زبانشناسی دانشگاه پیام نور، ایران 22 09 2020 4 3 0 0 13 05 2020 08 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5757.html

فراگفتمان نگرشی جدید در تحلیل کلام است که در آن نویسنده به طرق مختلف به منظور تعامل با مخاطب حضور خود را در متن نشان می‌دهد. در پژوهش حاضر به ارزیابی انواع نشانگرهای فراگفتمان تعاملی از قبیل: فراگفتمانهای یقین‌نما، خوداظهار، دخیل‌ساز، نگرش‌نما و تردیدنما بر اساس انگارۀ هایلند و تس (2004) در سوره‎های واقعه، حشر و الرحمن پرداخته‎ایم. دلیل انتخاب این سوره‎ها علاوه بر مفاهیم ارزنده و شگرف آیات، تأکید فراوان روایات اسلامی به قرائت مستمر آنهاست که خود نشان دهندۀ اهمیت والای این سه سوره در قرآن است. نتایج بررسی فراگفتمانها در سوره‎های فوق که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده، نشان داده است که اولا ًطبقه‌بندی آیات این سه سوره فراتر از تقسیم‎بندی هایلند و تس (2004) است. ثانیاً تنها فراگفتمانهای یقین‌نما، خوداظهار، دخیل‌ساز و نگرش‌نما با بسامدهای مختلف در سوره‌ها مشاهده شده‌اند، بطوریکه در سورۀ واقعه و الرحمن دخیل‌سازها و در سورۀ حشر، نگرش‌نماها از بسامد بالاتری برخوردار بوده‌اند. فراگفتمانهای تردید‌نما در هیچ یک از سه سوره‎ مشاهده نشده‌اند که نشانگر اطمینان، یقین و راستی کلام قرآن نسبت به هر نوع متن نوشتاری دیگر است.

 واقعه حشر الرحمن فراگفتمان تعاملی قرآن کریم جلیلیان، آذردخت (1390)، تأثیر جنسیت بر کاربرد نقش‌نماهای فراگفتمانی در زبان فارسی و انگلیسی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ زبانشناسی. تهران، دانشگاه شهید بهشتی. شاکر، محمد کاظم (1384)، «نگاهی نو به معناشناسی شک و یقین در قرآن». پژوهش دینی. شماره 12. صص267-284. طارمی، طاهره. تاکی، گیتی. یوسفیان، پاکزاد. (1397). جنسیت در مقالات علمی فارسی زبان: مطالعه پیکره بنیاد نشانگرهای فراگفتمان تعاملی بر اساس انگارۀ هایلند. نشریۀ پژوهشهای زبان‌شناسی. سال دهم، شمارۀ اول، شمارۀ ترتیبی 18. صص 42-23. قلی فامیان، علی‎رضا. کارگر، مریم. (1392). تحلیل مقالات نقد کتاب‌های زبان‌شناسی ایران بر اساس الگوی فراگفتمان هایلند. مجلۀ پژوهشهای زبانشناسی. سال پنجم، شماره دوم، صص52-37. مکارم شیرازی، ناصر، (1380)، تفسیر نمونه، جلد 23، تهران، دارالکتب الاسلامیه موسوی همدانی، سید محمد باقر (1382)، ترجمۀ تفسیر المیزان تألیف سید محمد حسین طباطبایی. قم: دفتر انتشارات اسلامی. Abdi. R. (2011). Metadiscourse strategies in research articles: A study of differences across subjections. The journal of teaching language skills (JTLS). 3(1). Ser 62/4. Bal-Gezegin, Betül.(2016). A corpus-based investigation of metadiscourse in Academic book reviews. Procedia, social and behavioral sciences, 232. P:713-718. Crismore, A.Makkanen, R, Steffensen. M. S.(1993). Metadiscourse in persuasive writing: A study of texts written by American and Finnish university students. Written Communication, 10(1), 39-71. Ghahremani Mina, K. Biria. R. (2017). Exploring interactive and interactional metadiscourse markers in discussion sections of social and medical science articles. International Journal of research in English Education. Vol.2, No.4.Pp:11-29. Ghazanfari, M. Barani, G. Rokhsari. S. (2018). An investigation into metadiscourse elements used by native vs. non-native university students across genders. Iranian Journal of applied language studies. Vol(10). No 1,pp:61-94. Halliday, M. (1994). An introduction to functional grammar 2nd edition. London: Edward Arnold. Harris, Z. (1959). The transformational Model of language structure.Anthropological Linguistics. 1:1.27-29. Hyland. Ken. (1998). Exploring corporate rhetoric: Metadiscourse in the CEO’s letter. Journal of business communication 35/2: 224-45. Hyland. Ken. (2000). Disciplinary discourses: Social Interactions in Academia Writing. London: Longman. Hyland. Ken. (2008). Persuation, Interaction and the Construction of Knowledge: representing Self and others in research writing. International Journal of English Studies(JIJES). Vol 8 (2): Pp: 1-23. Hyland. Ken. (2015). Metadiscourse. In Tracy, K. (ed). International Encyclopedia of Language and Social interaction. Oxford: Wiley-Blackwell. Hyland. K & Tse, Polly. (2004). Metadiscourse in Academic Writing: A reappraisal. Oxford University Press. Applied Linguistics 25/2: 156-177. Ivanic, R. (1998). Writing and Identity. The discoursal construction of identity in academic writing. Amesterdam: Ondon Benjamins. Shiffrin. D. (1980). Metatalk: Organizational and evaluative brackets in discourse. Sociology Inquiry: Language and social Interaction,50199-236.  Thompson, G. 2001. Interaction in academic writing: Learning to argue with the reader. Applied Linguistics. 22/1: 58-78.  Vande Kopple, W. (1985). Some exploratory discourse on metadiscourse: College Composition and Communication 36: 82-93. Wei. J, Li.Y, Zhou. T, Gong. Z. (2016). Studies on metadiscourse since the 3rd millennium. Journal of education and practice. Vol.7, No.9.  _||_
Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5758 مقالۀ علمی ـ پژوهشی چگونگی ساخت و کاربست تصاویر سیاقی در قرآن چگونگی ساخت و کاربست تصاویر سیاقی در قرآن عباسی آزاده استادیار گروه قرآن، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران. 22 09 2020 4 3 0 0 05 05 2020 08 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5758.html

تصویر آفرینی، شیوه‌ای بلاغی و هنرمندانه برای بیان مطالب است که در متون گوناگون از آن استفاده می‌شود. آفرینش هنری یکی از شیوه‌های تأثیرگذار در انتقال مطالب بشمار می‌آید. عمده پژوهش‌های صورت گرفته در این زمینه عمدتاً به تصاویر مفرد و چگونگی ساخت آن منحصر شده و این در حالی است که به نظر می‌رسد این امکان وجود دارد که تصاویر مفرد ارتقاء یابند و از برساخت چند تصویرمفرد کنار هم یک تصویر سیاقی و کلان به وجود آید. در این پژوهش کوشش بر آن بوده که به این سؤالات پاسخ داده شود که تصاویر سیاقی در قرآن چگونه ساخته می‌شوند و تصاویر برساخته در انتقال مفاهیم چه تأثیری دارند؟ بررسی نمونه‌های مختلف نشان می‌دهد که سه گونه ساخت برای تصاویرسیاقی در قرآن محتمل است: تصاویر برساخته در یک آیه، تصاویر برساخته در چند آیه متوالی و تصاویر برساخته در چند آیه غیر متوالی. در این پژوهش با تکیه‌بر روش توصیفی- تحلیلی، جوانب گوناگون ساخت تصاویرسیاقی در قرآن موردمطالعه قرارگرفته است. نخست تصویر موجود در هر یک از هم‌بافت‌ها بررسی‌شده و سپس با تکیه‌بر تحلیل داده‌ها این کوشش انجام‌شده است که مشخص شود از کنار هم قرار گرفتن دو یا چند تصویر مفرد چگونه یک تصویر سیاقی کلان ساخته می‌شود.

 تصویرآفرینی تصویر مفرد تصویر بافتی تصویر سیاقی قرآن کریم 1-   ابن ذریل، عدنان،1981 م، اللغة و الدلالة، منشورات اتحاد الکتاب العرب، دمشق 2-   ابن عاشور، محمد بن طاهر، بی‌تا، التحریر و التنویر، بی‌جا 3-   ابن کثیر، اسماعیل بن عمرو، 1419، تفسیر القرآن العظیم (تفسیر ابن کثیر)، دارالکتب العلمیة منشورات محمدعلی بیضون، بیروت 4-   ابن منظور، محمد بن مکرم؛ 1414، لسان العرب، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع؛ بیروت 5-   ابن‌عطیه‌اندلسی، عبدالحق بن غالب،1422، المحررالوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، دارالکتب العلمیة، بیروت 6-   احمدالراغب، عبدالسلام، 1422، وظیفة الصورة الفنیة، نشر فصلت، حلب 7-   احمدیان؛ عبد الله؛ 1382؛ قرآن شناسی؛ احسان؛ تهران 8-   اندلسی، ابوحیان محمد بن یوسف، 1420 ق، البحرالمحیط فی التفسیر، دارالفکر، بیروت 9-   ایازی، محمدعلی، 1380؛ فقه پژوهی قرآنی، صفحه: ۴۶۳، بوستان کتاب قم؛ انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم 10-          آلوسی، سید محمود، 1415 ق؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن؛ دارالکتب العلمیة، بیروت 11-          با طاهر، بن عیسی، 1420، المقابلة فی القرآن؛ دار عماد، عمان 12-     بحرانی، سید هاشم؛ 1461، البرهان فی تفسیرالقرآن، بنیاد بعثت، تهران 13-     البعلبکی، رمزی منیر،1990 م، معجم المصطلحات اللغویة، دارالعالم للملایین، بیروت 14-     بیضاوی، عبدالله بن عمر، 1418، انوارالتنزیل و اسرار التاویل، داراحیاء التراث العربی، بیروت 15-     الحسینی؛ محمدرضا؛ 1988؛ کیف نفهم القرآن؛ دارالفردوس، بیروت 16-     حسینی، جعفر، 1386، اسالیب المعانی فی القرآن، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، قم 17-     حسینی، جعفر، 1387، اسالیب البیان فی القرآن، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، قم 18-     حفناوی؛ محمد ابراهیم؛ 1422؛ دراسات اصولیة فی القرآن الکریم؛ مکتبة و مطبعة الاشعاع الفنیه؛ مصر 19-     الخولی، محمدعلی،1991 م، معجم علم اللغة النظری، مکتبة لبنان، بیروت 20-     دعاس، حمیدان؛ قاسم؛ 1425؛ اعراب القرآن الکریم؛ دارالمنیر و دارالفارابی؛ دمشق 21-     دیب البغا، مصطفی و مستو، محی الدین، 1418، الواضع فی علوم القرآن، دارالعلون الانسانیة، دمشق 22-     رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر فخرالدین؛ 1420، مفاتیح الغیب، داراحیاء التراث العربی، بیروت 23-     رضایی اصفهانی، محمدعلی، 1387 ه.ش، منطق تفسیر قرآن (1)، جامعة المصطفی العالمیة، قم 24-     زرکشی، محمد بن عبدالله؛ 1971 م؛ البرهان فی علوم القرآن، دارالکتب العلیمة، بیروت 25-     زمخشری، محمود، 1407، الکشاف عن حقائق الغوامض التنزیل؛ دارلکتب العربیة، بیروت 26-     سیوطی، عبدالرحمن اب بکر، بی تا معترک الاقران، دارالفکر العربی، بیروت 27-     الشافعی، محمد بن ادریس، بی‌تا، الرسالة، مکتبة العلمیة، بیروت 28-     شعیری، حمیدرضا،1393، تحلیل نشانه معناشناختی تصویر، نشرعلم، تهران 29-     صدر محمدباقر، 1379، المعالم الجدیدة للاصول، کنگره شهیدصدر، قم 30-     صدر؛ محمدباقر؛ 1405؛ دروس فی علم الاصول؛ دارالمنتظر؛ بیروت 31-     طباطبایی، سید محمدحسین، 1417، المیزان فی تفسیرالقرآن، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم 32-     طبرسی، فضل بن حسن، 1372 ش، مجمع‌البیان لعلوم القرآن، انتشارات ناصرخسرو، تهران 33-     ــــــــــــــ، بی‌تا، جوامع الجامع، النشر الاسلامی، قم 34-     طریحی، فخرالدین، 1375 ش، مجمع البحرین، کتاب‌فروشی مرتضوی، تهران 35-     طنطاوی، سید‌‌ محمد، بی‌تا، التفسیرالوسیط للقرآن الکریم، بی‌جا 36-     عاملی، علی بن حسین، 1413، الوجیز فی تفسیر القرآن؛ دار القرآن الکریم، قم 37-     عباسی، آزاده، 1393، زبان تصویر آفرینی یکی از رموز جاودانگی قرآن، نشرتعارف، تهران 38-     عبدالعال،محمدقطب، 1410، من جمالیات التصویر فی القرآن الکریم، العالم الاسلامی، مکه 39-     فراهیدی، خلیل بن احمد، 1410، کتاب العین، انتشارات هجرت، قم 40-     فضل‌الله، سید محمدحسین،1419، تفسیر من وحی القرآن، دارالملاک للطباعة و النشر، بیروت 41-     قطان، مناع؛ 1421؛ مباحث فی علوم القرآن؛ موسسه الرسالة؛ بیروت 42-     قطب، سید،1415، التصویرالفنی فی القرآن، دارالشروق، بیروت 43-     ــــــــــــ،1412، فی ظلال القرآن؛ دارالشروق، بیروت 44-     ــــــــــــ، 2007، مشاهدالقیامة، دارالشروق، بیروت 45-     کوثر ، عباس، 1392، نقش سیاق در تفسیرقرآن و فقه ، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران 46-     مختاری، رمضان علی،1377، پایان‌نامه «تاثیرآگاهی از عوامل انسجامی درون‌متن در درک مطلب خواندن»، دانشگاه علامه طباطبایی 47-     مسلم، مصطفی، 1431، التفسیر الموضوعی لسورالقرآن الکریم، جامعة الشارقة، شارجة 48-     مصطفوی، حسن؛ بی تا، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ بنگاه ترجمه ونشر کتاب، تهران 49-     معمر بن مثنی، ابوعبیده، 1381 ق، مجازالقرآن، مکتبة الخانجی، قاهره 50-     مغنیه، محمدجواد، 1424 ق، الکاشف، دارالکتب الاسلامیة، تهران 51-     مکارم شیرازی، ناصر و دیگران؛1381؛ پیام قرآن؛ دارالکتب الاسلامیة؛ تهران 52-     نجمی، محمدصادق؛ 1387؛ قرآن شناخت؛ سازمان اوقاف و امورخیریه ـ اسوه؛ تهران 53-     نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد،1421، اعراب القرآن (نحاس)، دارالکتب العلمیة منشورات محمدعلی بیضون، بیروت 54-     نیشابوری، محمود بن ابوالحسن،1995 م، ایجاز البیان عن معان القرآن، دارالغرب الاسلامی، بیروت 55-     الهیان، الهه، 1391، مقاله «بررسی اهمیت بافت در پژوهش‌های ادبی» مجله پژوهش‌های ادبی، ش 36 و 37 56-     یاسوف، احمد، 1427، دراسات فنیة فی القرآن الکریم، دارالمکتبی، دمشق_||_
Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5774 مقالۀ علمی ـ پژوهشی نقد و بررسی ترجمه واژه (رحمان) با تکیه بر دیدگاه آیت الله جوادی آملی بررسی و نقد 55 ترجمه‌ی فارسی از واژه‌ی «رحمن» در ﴿بسم الله الرّحمَنِ الرَّحیِم﴾ با تأکید بر مبانی تفسیری علیانسب سیدضیاء الدین دانشیار گروه قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران. اتفاق رباب دانش پژوه سطح 3 حوزه علمیه، مرکز تخصصی الزهرا، تبریز، ایران. نبوی سیدمجید دانشجوی دکتری، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 22 09 2020 4 3 0 0 30 05 2020 16 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5774.html

پژوهش حاضر سعی کرده، با تحلیل واژه‌ی «رحمن» در آیه‌ی ﴿بسم‌الله الرحمن الرحیم﴾ گامی درکمک به فهم دقیق‌تر واژه و گویایی ترجمه‌ی آن بردارد. ابتدا به بررسی توضیحات تفاسیر از «رحمن» به خصوص تفسیر تسنیم پرداخته، تا مفهومی دقیق و رسا به دست آورد، سپس با تحلیل ترجمه‌های مختلف، دلایل قرآنی و روایی خود بر تأیید یا رد هر ترجمه را بیان کرده و به این نتیجه رسیده‌است که «رحمن»، رحمتی مطلق و فراگیر و بی‌مقابل است؛ بنابراین غضب الهی را نیز شامل می‌شود ‌که رهبری آن با رحمت رحمانیه است. به دلیل کثرت و شمولیتی که از صیغه‌ی فعلان فهمیده می‌شود، قرینه‌ی سیاق آیه‌هایی که «رحمن» در آن‌ها به کار رفته، روایت‌هایی که به توضیح پیرامون آن پرداخته‌اند، و مصادیقی که مفسران برای آن برمی‌شمارند، مهندسی عالم بر عهده‌ی رحمت رحمانیه است؛ به نظر می‌رسد، هیچ یک از ترجمه‌های فارسی بررسی شده، رسایی کامل بر این معنا را ندارد. عدم‌قابلیت زبان فارسی در مقایسه با زبان عربی و در برخی موارد عدم‌تخصص‌های گوناگون لازم برای ترجمه از سوی مترجمان از جمله عوامل نارسایی ترجمه‌های فارسی است که در مورد واژه‌ی «رحمن»، مطلق بودن رحمت، که شامل غضب مستور الهی می‌شود مزید علت نارسایی ترجمه‌های آن شده است.

 رحمن نقد ترجمه رحمت خدا مبانی تفسیری قرآن کریم نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، اول، قم، انتشارات امامت، 1384ش. صحیفة کامله سجادیه، ترجمه میرزا ابوالحسن شعرانی، هشتم، قم، انتشارات قائم آل محمد، 1386ش. منابع عربی 1. ابن بابویه، محمدبن­على،‏ من لا یحضره الفقیه‏، قم‏، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق. 2. ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، قم‏، جامعه مدرسین ‏، 1404ق. 3. ابن طاووس، على بن موسى‏، الإقبال بالأعمال الحسنة(ط- الحدیثة)‏، قم، دفتر تبلیغات اسلامى،‏ 1376ش. 4. ابن عجیبه، احمد بن محمد،‏ البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، قاهره‏، دکترحسن عباس زکى، ،‏1419ق. 5. ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب‏، بیروت‏، دارصادر، 1414ق ‏‏. 6. ازهرى، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت‏، دار احیاء التراث العربی، 1421ق ‏. 7. بیضاوى، عبد الله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، بیروت‏، دار احیاء التراث العربى ، 1418ق‏. 8. راغب اصفهانى، حسین بن محمد،‏ مفردات ألفاظ القرآن، بیروت، دار القلم‏‏، 1412ق. 9. زمخشرى، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی‏، 1407ق. 10. سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، بیروت‏، دارالتعارف للمطبوعات‏، 1406ق‏. 11. صادقى تهرانى، محمد، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن، قم، انتشارات فرهنگ اسلامى، 1365ش. 12. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، تفسیرالقرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار، 1366ش. 13. عروسى حویزى، عبد على بن جمعه‏‏، تفسیر نور الثقلین، قم، انتشارات اسماعیلیان،‏ 1415ق. 14. طباطبایی، محمدحسین، ‏المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، 1417 ق. 15. فضل الله، محمد حسین، من وحى القرآن، دار الملاک - لبنان – بیروت، 1419 ه.ق. 16. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تهران‏، انتشارات ناصر خسرو، 1372ش. 17. طوسى، محمد بن حسن‏، التبیان فى تفسیر القرآن، بیروت‏، دار احیاءالتراث­العربى‏، بی­تا. 18. طوسى، محمد بن الحسن‏، مصباح المتهجّدو سلاح المتعبّد، بیروت،‏مؤسسة فقه الشیعة‏، 1411ق. 19. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا،‏ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران‏، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1368ش ‏. 20. فتال نیشابورى، محمد بن احمد‏، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین(ط- القدیمة)، قم‏، انتشارات رضى، 1375ش. 21. فراهیدى، خلیل بن احمد، ‏ کتاب العین‏، قم،‏ نشر هجرت، 1409ق. 22. فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420‏ق. 23. فیضى دکنى ابوالفضل، سواطع الالهام فى تفسیر القرآن، قم‏، دارالمنار، 1417ق. 24. فیض کاشانى، محمد محسن بن شاه مرتضى، نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین( للفیض)، تهران‏، اول، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى ، 1371ش‏.‏ 25. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی(ط-الإسلامیة)، بیروت، دار الکتب الإسلامیة، 1417ق 26. ماوردى، على بن محمد، النکت و العیون‏، اول‏، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی­تا. 27. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى،‏ بحار الأنوار(ط- بیروت)، بیروت‏، دار إحیاء التراث العربی، ‏‏1403ق.‏ 28. محلى، جلال الدین و سیوطى، جلال الدین،‏ تفسیر الجلالین، بیروت،‏ مؤسسه النور للمطبوعات، 1416ق‏. 29. مصطفوى، حسن‏، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏،‏ بیروت، دار الکتب العلمیة- مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، 1430ق. 30. مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار- مناسک المزار( للمفید)، قم،‏ کنگره جهانى هزاره شیخ مفید- رحمة الله علیه، ‏1413ق‏. 31. موسوى سبزوارى سید عبد الاعلى‏، مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، بیروت‏، موسسه اهل بیت علیه السلام، ‏1409ق‏. 32. نیشابورى محمود بن ابو الحسن‏، إیجازالبیان عن معانی القرآن، بیروت‏، دار الغرب الاسلامى، ‏ ‏1415ق. 33. نووى جاوى محمد بن عمر، مراح لبید لکشف معنى القرآن المجید، بیروت‏، دار الکتب العلمیه،‏ 1417ق.‏ منابع فارسی 1. آیتى، عبد المحمد، ترجمه قرآن‏‏، چهارم، تهران‏، انتشارات سروش‏، ‏1374ش‏. 2. .ابوالفتوح رازى، حسین بن على،‏ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن،‏ مشهد، بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى‏، 1408ق‏. 3. ابراهیمی، محمد حسین، ترجمه قرآن، دوم، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، بی­تا. 4. ابوحفص، نجم الدین عمر، ترجمه­ قرآن، اول، تهران،‏ انتشارات سروش، ‏1367 ش‏. 5. ارفع، سید کاظم،‏ ترجمه قرآن، اول،‏ تهران، مؤسسه تحقیقاتى و انتشاراتى فیض کاشانى،‏ 1381ش.‏ 6. اشرفی تبریزی، محمود، ترجمه قرآن، تهران، جاویدان، 1380ش. 7. امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، اصفهان، بی­تا. 8. انصاری خوشابر، مسعود، ترجمه قرآن، تهران، نشر و پژوهش فروزان روز، 1377ش. 9. انصاریان، حسین‏، ترجمه قرآن، اول، قم‏، انتشارات اسوه، ‏1383 ش‏. 10. برزى اصغر، ترجمه قرآن‏، اول، تهران، بنیاد قرآن، ‏‏1382ش. 11. بروجردی، سید محمد ابراهیم ، ترجمه­ قرآن، تهران، انتشارات صدر، 1366ش. 12. بلاغى، سیدعبدالحجت‏، حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر، اول، قم‏، انتشارات حکمت، ‏1386ق ‏. 13. بهرام­پور، ابوالفضل، ترجمه قرآن، اول، تهران، آوای قرآن، 1388ش. 14. پاینده، ابوالقاسم،‏ ترجمه قرآن، پنجم، تهران‏، جاویدان‏، بی­تا. 15. پورجوادى، کاظم‏، ترجمه قرآن،‏ اول، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامى، ‏1414ق. 16. تشکرى آرانى، شهاب،‏ ترجمه قرآن،‏ اول، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی،‏ بی­تا. 17. ثقفى تهرانى، محمد، تفسیرروان جاوید‏، سوم، تهران‏، انتشارات برهان‏، 1398ق. 18. جعفرى، یعقوب، ترجمه قرآن، کوثر، اول، قم، ‏هجرت، بی­تا. 19. جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، اول، قم، اسراء، 1390ش. 20. حجتى، سید مهدى، گلى از بوستان خدا، ششم،‏ قم‏، انتشارات بخشایش،‏ 1384ش‏. 21. خرم­دل، مصطفی، ترجمه­ قرآن، تهران،انتشارات احسان، 1379ش. 22. خسروانى، على رضا، تفسیر خسروى،‏ اول، تهران، ‏انتشارات اسلامیه‏، 1390ق‏. 23. خواجوی، محمد جواد، ترجمه­ قرآن، تهران، انتشارات مولی، 1410ق. 24. دهلوى، شاه ولى الله‏، ترجمه قرآن‏، اول‏، مدینه‏، مجمع ملک فهد لطباعة المصحف الشریف،‏ 1417ق. 25. رضایى اصفهانى، محمد على و همکاران،‏ ترجمه قرآن، اول‏، قم‏، موسسه تحقیقاتى فرهنگى دارالذکر، 1383ش. 26. رهنما، زین العابدین، ترجمه و تفسیر رهنما، تهران، کیهان، 1346ش. 27. شعرانى، ابو الحسن‏، ترجمه قرآن‏، اول، تهران، ‏انتشارات اسلامیة، ‏1374ش‏. 28. صادقی تهرانی، محمد، ترجمه­ قرآن، تهران، انتشارات کلیدر، 1382ش. 29. صفوی، سید محمدرضا، ترجمه قرآن، بی­جا، بی­نا، بی­تا. 30. صفی پور، عبدالرحیم بن عبدالکریم، منتهی الإرب فی اللغة العرب، بی­جا، کتاب­خانه سنایی، بی­تا. 31. صفی­علیشاه، حسن بن محمد باقر، ترجمه قرآن، اول، تهران‏، انتشارات منوچهرى‏، 1378ش‏.‏ 32. صلواتى، محمود، ترجمه قرآن‏، اول، تهران‏، مبارک، ‏‏1387ش.‏ 33. طالقانى، سیدمحمود، پرتوى از قرآن‏، چهارم، تهران‏، شرکت سهامى انتشار، 1362­ش. 34. طاهرى قزوینى، على اکبر، ترجمه قرآن‏، اول، تهران‏، انتشارات قلم‏، 1380ش. 35. عاملى، ابراهیم، تفسیر عاملى، اول‏‏‏، تهران، انتشارات صدوق ، 1360ش‏. 36. فارسى، جلال الدین،‏ ترجمه قرآن،‏ اول، تهران‏، انجام کتاب،‏ 1369ش‏.‏ 37. فضل بن حسن،امین الاسلام ابوعلی، بی­جا، ترجمه قرآن، بی­تا. 38. فقیهی رضایی، محمد، ترجمه­ی قرآن کریم، اول، تهران، مرکز طبع ونشر قرآن جمهوری اسلامی، 1394ش. 39. فولادوند، مهدی، ترجمه­ قرآن، ششم، تهران، دارالقرآن الکریم، 1385ش 40. قرشى، سید على اکبر، تفسیر احسن الحدیث، سوم،‏‏ تهران، بنیاد بعثت،‏1377ش. 41. کاویانپور، احمد، ترجمه قرآن‏، سوم، تهران، سازمان چاپ وانتشارات اقبال،‏ ‏1378ش. 42. گرمارودى، سید على،‏ ترجمه قرآن‏، دوم، تهران، ‏انتشارات قدیانى، ‏‏1384ش. 43. مترجمان، ترجمه تفسیر طبرى‏، دوم، انتشارات توس‏، ‏1356ش. 44. مجتبوی، سید جلال­الدین، ترجمه­ قرآن، تهران، حکمت، اول، 1371ش 45. مجهول، ترجمه قرآن،‏ اول، تهران‏، نامشخص،‏ 1384ش‏. 46. مشکینى، على‏، ترجمه قرآن، دوم‏، قم‏‏، الهادى، 1381ش‏. 47. مصباح زاده، عباس،‏ ترجمه قرآن، اول،‏ تهران،‏‏ سازمان انتشارات بدرقه جاویدان، 1380ش. 48. مصطفوی، حسن، تفسیر روشن، تهران، مرکز نشر کتاب، 1380ش. 49. معزی، محمدکاظم، ترجمه قرآن ، قم، اسوه، 1372ش. 50. مغنیه، محمد جواد/ دانش‏، موسى، ترجمه تفسیر کاشف،‏ اول، قم‏، موسسه بوستان کتاب( مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، ‏ 1378ش‏. 51. مکارم شیرازى، ناصر، ترجمه قرآن، دوم‏، قم،‏ دارالقرآن الکریم(دفتر مطالعات تاریخ ومعارف اسلامى)، ‏ 1373ش. 52. ملکی، علی، ترجمه­ قرآن کریم، دوم، تهران، ویراستاران، 1396ش. 53. مهدیه، محمود، «ترجمه­ی جزء اول قرآن کریم با تأکید بر تفسیر تسنیم»، دانشگاه تهران، پردیس قم، شهریور1390ش. 54. میبدى، احمد بن محمد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، پنجم،‏ تهران‏، انتشارات امیر کبیر، 1371ش. 55. الهى قمشه‏اى، مهدى،‏ ترجمه قرآن،‏ دوم‏، قم‏، انتشارات فاطمة الزهراء، 1380ش. 56. یاسرى، محمود، ترجمه قرآن،‏ اول، قم‏، انتشارات بنیاد فرهنگى امام‏مهدى(عج)، ‏1415ق.‏ مقاله‌ها 1. ابراهیمی، ابراهیم، «جایگاه رحمت الهی در تفاسیر فریقین»، پژوهش­های تفسیر تطبیقی، 1395، تابستان شماره 3؛ صص104-85. 2. اشرفی، عباس؛ سیدالنگی، الهام، «ترجمه های انگلیسی بسم الله الرحمن الرحیم»، مجله حسنا، 1389، شماره 7؛ صص81-66. 3. انوشیروانی، علی رضا، «مطالعه تطبیقی ترجمه های انگلیسی سوره حمد»، مجله پژوهش ادبیات معاصر جهان، 1385، شماره 31؛ صص42-17. 4.  رحمانی، نعیم، رضایی هفتادری، غلام عباس،«پژوهشی در واژه­های رحمان و رحیم براساس قاعده­ی زیادة المبنی تدل علی زیادةالمعنی»، ادب عربی، 1395، صص132-113. 5. ساجدی، اکبر، «معادل فارسی ﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم﴾ در ترجمه های قدیم و جدید قرآن»، مجله حسنا، 1397، شماره 34، صص37- 8. 6. فقیه، ناصر، «تاملی در معنای رحمن و رحیم»، بینات، 1383، صص9-4. 7. محمدی نیک، محمد، «گستره معنایی «رحمن» و «رحیم» در روایات اهل بیت علیهم السلام»، علوم حدیث، بهار و تابستان 1390، شماره 59، صص 7-3. 8. محمدبیگی، شاهرخ، «آیت تسمیت در تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار (ترجمه، تفسیر و تأویل بسم الله الرحمن الرحیم»، وقف میراث جاویدان، 1374، تابستان ، شماره 10، صص22-15. 9. مرزبانی، مصیب، «واژگان ذی وجوه «هدی»، «صلاة» و «رحمة» در ترجمه های فارسی و انگلیسی قرآن کریم»، مجله حسنا ، 1395، شماره 29 و 30، ص97-79. 10. نصیری، علی، «بررسی تطبیقی بیست ترجمه­ی سوره­ی حمد»، بینات، تهران، 1385، شماره50و49، صص277-255. 11.  هدایی، ­علی­رضا، «نقدی بر ترجمه­ی مفاهیم بنیادی قرآن مجید»، کتاب ماه دین، 1380، شماره43، صص 7-3. _||_
Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5776 مقالۀ علمی ـ پژوهشی بازنمود رویداد حرکت فعل «ذَهَبَ» در قرآن کریم: رویکردی شناختی بازنمود رویداد حرکت فعل «ذَهَبَ» در قرآن کریم: رویکردی شناختی حبیبی فاطمه پژوهشگر پسادکتری ، گروه علوم قرآن و حدیث ، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. فتاحی زاده فتحیه استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران. 22 09 2020 4 3 0 0 14 01 2020 17 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5776.html

حرکت، مفهومی اولیه، جهانی و پیچیده است که در زبان های گوناگون، با عناصر روساخت متفاوتی بازنمایی می شود. مطالعات تالمی در واقع شروع مطالعات زبان شناسی شناختی در موضوع حرکت محسوب می شود؛ تالمی روابط نظام مند میان روساخت ها و ژرفﹾ ساخت های زبانی را تبیین نموده است. مقاله حاضر به بررسی مفهوم سازی فعل حرکتی ذَهَبَ در قرآن بر مبنای الگوی واژگانی شدگی تالمی پرداخته است.پیکره پژوهش حاضر56آیه مشتمل بر ماده«ذَهَبَ»است که از این تعداد، 48 روساخت فعل «ذَهَبَ» مشاهده شد و پس از تحلیل داده ها در بافت قرآنی، 28 نمونه استعاری و 20 مورد غیراستعاری و به معنای حرکت فیزیکیِ رفتن کشف شد. در مرحله بعد بسامد و نحوه کاربست مؤلفه های رویداد حرکت استخراج و نقش آن در بهبود و تدقیق تفسیر آیات قرآن مشخص شد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تمامی چهار مؤلفه اصلی رویداد حرکت و دو مؤلفه فرعی در گزاره های مورد مطالعه وجود دارد و بالاترین بسامد در میان مؤلفه های اصلی، مربوط به مؤلفه مسیر وجزءحرکتی(20مورد)سپس مؤلفه پیکر/زمینه(19مورد)و در مؤلفه های فرعی، سبب(13مورد) است. یکی دیگر از نتایج مقاله حاضر، تبیین وقوع بسط معنایی در روساخت مشترک مفهوم «رفتن» در قالب مفاهیم«برطرف شدن»،«نابود شدن» و «مردن» است.

 قرآن کریم زبان شناسی شناختی الگوی واژگانی شدگی استعاره مفهومی فعل حرکتی ذَهَبَ                          قرآن­کریم؛ترجمه مکارم شیرازی، ناصر(1373). قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏.                          پشتوان،حمیده؛حق­بین، فریده؛افراشی،آزیتا(1394). «بازنمایی رویدادهای حرکت در گفتار روایی کودکان در نگرش شناختی». جستارهای زبانی، مرداد و شهریور، شماره 24، 19-44.                          جاسم سلمان، علی(2003). موسوعهمعانیالحروفالعربیه، عمان: دار اسامه.                          زمخشری، محمودبن­عمر(1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض­التنزیل، بیروت: دارالکتب­العلمیه.                          سمایری، غلامحسین(1397). معنای ثبوت و حدوث در علوم ادبی با تطبیق بر آیات قرآن. پایان­نامه کارشناسی ارشد، قم: مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره).                          طباطبایی، سیدمحمدحسین(1417ق). المیزان­فی­تفسیرالقرآن، قم: انتشارات­جامعه ­مدرسین ­حوزه­علمیه.                          طبرسی، فضل­بن­حسن(1372ش). مجمع­البیان­فی­علوم­القرآن، تهران: ناصرخسرو.                          عیاشی، محمدبن مسعود(1380). التفسیر، چاپ­اول، تهران: مکتبة الاسلامیة.                          قائمی­نیا،علیرضا(1390).معناشناسی­شناختی قرآن، چاپ اول، تهران:سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.                          گلفام، ارسلان و آزیتاافراشی و غزاله مقدم(1392). مفهوم سازی افعال حرکتی بسیط زبان فارسی: رویکردی شناختی. مطالعات زبان و گویش­های غرب ایران، سال اول، شماره سوم، زمستان،103-122.                          گنجی، نرگس؛ کاظمی نجف­آبادی، سمیه(1389).«مصاحبت در معانی حروف جرّ عربی و حروف اضافه فارسی». بوستان ادب،سال دوم، بهار، شماره 3،119-136.                          مسگرخویی،مریم(1392). بازنمود رویداد حرکت در زبان فارسی:رویکردی شناختی. رساله دکتری زبان شناسی همگانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.                          مکارم شیرازی، ناصر(1372ش). تفسیرنمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیة.                          مصطفوی،حسن(1430). التحقیق­فی­کلمات­القرآن­الکریم، چاپ سوم، بیروت: دارالکتب­العلمیه.                          موسی، حسین یوسف(1407). الإفصاح فی فقه اللغه، چاپ چهارم، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.                             Evans, Vyvyan & Green, Melanie (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction, Edinburgh University Press.                             Hawkes, T. (1972). Metaphor.  Methuen & co Ltd, London.from http://psycnet.apa.org.                             Hickmann, M. & Tarann, p. & Bonnet, P.(2009). “Motion in first language acquisition” Manner & Path in French & English child language”. Journal of child language, Vol.36, No 4. pp: 705-741.                             Lakoff, G. & Kӧvecses, Z. (1987). The cognitive model of anger inherent in AmericanEnglish. In Holland, D. (Ed), Cultural models in language and thought, 195- 221, Cambridge: Cambridge University Press.                             Lakoff, G.; M. Johnson & M. Turner (1989). More Than Good Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago: University of Chicago Press.                              Lakoff, G. (1992). Metaphor & War: The Metaphor system used to justify war in the golf. Amsterdam: John Benjamins. p463 – 481.                             Lakoff, G. & Johnsenm, M. (2003). Metaphors we live by, London: The University of Chicago press.                             Fillmor, Ch.(1971). Coming & going. Linguistic in the morning.                             Talmy, L. (2000). Toward a cognitive semantics. Vol. 2. Cambridge: MIT Press.                             Yu, N. (1995). Metaphorical expressions of anger and happiness in English andChinese. Metaphor and Symbolic Activity, 10 (2), 59-92.  _||_
Quranic Studies and Islamic Culture انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی X2588-414 انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) 25 1022034/isqs.2020.5754 مقالۀ علمی ـ پژوهشی بررسی تأثیر خوانش‌های نحوی بر معانی آیات قرآن کریم ‏‏(مطالعۀ موردی: سورۀ بقره)‏ بررسی تأثیر خوانش‌های نحوی بر معانی آیات قرآن کریم ‏‏(مطالعۀ موردی: سورۀ بقره)‏ کریمی‌فرد غلامرضا دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران شاهرخ مهدی استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران بابایی دم‌طسوج علی مدرس زبان و ادبیات عربی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 22 09 2020 4 3 0 0 31 10 2019 05 11 2020 Copyright © 2020, انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی). 2020 https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_5754.html

از گذشته تاکنون نحویان در پرداختن به وجوه ‏اعرابی، دلالت‌های معنایی آن‌ها را مورد توجه قرار داده‌اند. در قرآن کریم که خود مهم‌ترین ‏عامل تکوین و تکامل علم نحو بوده است، میان نقش‌های نحوی و دلالت‌های معنایی، ‏پیوندی بسیار عمیق برقرار است، به‌گونه‌ای که در برخی آیات، ‌نوعِ نقش مراد از یک واژه، ‏بر دلالت معنایی آن تأثیر به‌سزایی می‌گذارد. منظور از وجوه اعرابی در زبان عربی این است ‏که یک واژه با عنایت به جایگاهش در جمله، ممکن است چندین نقش متفاوت داشته باشد و ‏هر نقش می‌تواند جمله را دست‌خوش تغییرات معنایی کند. این مقاله با تکیه بر شیوۀ ‏توصیفی تحلیلی درصدد آن است که با به‌کارگیری علم نحو، به‌عنوان ابزاری قوی در جهت ‏آشکار نمودن نقش‌های متفاوت کلمات و با تکیه بر شواهد و نمونه‌هایی از آیات سورۀ ‏بقره، وجوه اعرابی مختلف و دلالت‌های معنایی آن‌ها را در قرآن کریم بررسی نماید. نتایج ‏این پژوهش نشان می‌دهد که مهم‌ترین علل وجودِ وجوهِ اعرابی قرآن که سبب توسع و یا ‏دگرگونی معنی آیات می‌گردد؛ عدم قطعیت اعراب واژه و جمله، مبهم بودن نوع ساختار ‏صرفی کلمه، اشتراک چند نقش در یک علامت اعرابی و محل‌های وقف در قرآن است.‏

 سورۀ بقره دلالت معنایی خوانش‌های نحوی وجوه اعرابی قرآن کریم.‏ قرآن کریم، (1365)، ترجمه: محمد صادقی تهرانی، (الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن)، قم: انتشارات فرهنگ اسلامی. قرآن کریم، (1371)،ترجمه: محسن قرائتی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرآن کریم، (1376) ترجمه: سید محمد رضا صفوی: (ترجمه قرآن بر اساس المیزان)، چاپ سوم، قم: دفتر نشر معارف. قرآن کریم، (1376)، ترجمه: بهاء‌الدین خرمشاهی (ترجمۀ قرآن کریم، همراه با توضیحات و واژه‌نامه)، ویراستاران: مسعود انصاری و مسعود کریمی‌نیا، چاپ2، تهران: انتشارات نیلوفر و جامی. قرآن کریم، (1380)، ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی، تحقیق و تصحیح: هیأت علمی دار القرآن الکریم؛ محمدرضا انصاری و دیگران، تهران: انتشارات دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی. قرآن کریم، (1387)، ترجمۀ قرآن محمد کاظم معزی، چاپ3، تهران: نشر پنجره. قرآن کریم، (1388) ترجمه: مصطفی خرمدل، (تفسیر نور)، چاپ7، تهران: نشر احسان قرآن کریم، (1394)، ترجمه: سید کاظم ارفع: چاپ2، تهران: انتشارات پیام عدالت. قرآن کریم، (1394)، ترجمه: علی کرمی‌فریدنی، چاپ1، قم: انتشارات انصار المهدی. ابن‌الجزری الدمشقی، محمد بن محمد، (1998)، النشر فی القراءات العشر، ج2، ط1، بیروت – لبنان: دار الکتب العلمیة. ابن‌انباری، أبو البرکات، (1980)، البیان فی غریب القرآن، تحقیق: طه عبد الحمید، ج1، لا‌جا: الهیئة المصریة العامة للکتاب. ابن‌جزری، أبو الخیر محمد بن أحمد، (لا‌تا)، النشر فی القراءات العشر، بیروت: دار الفکر. ابن‌جنی، ابوالفتح عثمان، (1969)، المحتسب فی تبیین وجوه شواذ القراءات والإیضاح عنها، تحقیق: علی النجدی ناصف وعبدالفتاح الشلبی، القاهرة: مطبعة الخانجی. ابن‌جنی، ابوالفتح عثمان، (2006)، الخصائص، تحقیق: محمد علی نجار، بیروت: عالم الکتب. ابن‌زنجلة، عبد الغفار، (2001)، حجة القراءات، ط1، بیروت – لبنان: منشورات علی محمد بیضون. ابن‌عاشور، شیخ محمد الطاهر، (1984)، تفسیر التحریر و التنویر، ج1، تونس: دار سحنون للنشر. ابن‌عقیل، (2002)، شرح ابن‌عقیل علی ألفیة ابن‌مالک، ج2، بیروت: المکتبة العصریة. ابن‌منظور، جمال‌الدین محمد بن مکرم، (1990)، لسان العرب، ط1، بیروت: دارصادر. ابن‌هشام الأنصاری، جمال الدین یوسف، (2007)، مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، تحقیق: مازن المبارک و محمد علی حمد الله، بیروت: دار الفکر. ابن‌هشام الأنصاری، جمال‌الدین بن یوسف، (2001)، شرح شذور الذهب فی معرفة کلام العرب، طبعة جدیدة منقحة قام بها: محمد أبوفضل عاشور، ط1، بیروت لبنان: دار إحیاء التراث العربی ابن‌هشام الأنصاری، جمال‌الدین بن یوسف، (لا تا)، مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، خرج آیاته وعلق علیه: أبوعبدالله علی عاشور الجنوبی، ج2، ط1، بیروت لبنان: دار إحیاء التراث العربی أبو السعود العمادی الحنفی، محمد بن محمد بن مصطفی، (2001)، إرشاد العقل السلیم إلی مزایا الکتاب الکریم، ج1، بیروت – لبنان: دار الفکر. أبوحیان الأندلسی، محمد بن یوسف، (1993)، تفسیر البحر المحیط، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود وعلی محمد معوّض، ج1و2، ط1، بیروت- لبنان: دار الکتب العلمیة. الأشمونی، أحمد بن محمد عبدالکریم، (1422)، منار الهدی فی بیان الوقف و الابتداء، بیروت: دار الکتب العلمیة. الانصاری، زکریا، (1423)، المقصد لتلخیص ما فی المرشد فی الوقف و الابتداء فی کتاب الله عزّ و جلّ، دمشق: دار البیروتی. بن‌عطیة، أبو محمد، (2001)، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، تحقیق: عبد السلام عبد الشافی محمد، ج1، ط1، بیروت – لبنان: دار الکتب العلمیة. البیضاوی، عمر بن محمد، (2000)، أنوار التنزیل وأسرار التأویل، ج1، ط1، بیروت: دار الرشید. ثعالبی، عبد الرحمن بن محمد، (1997)، تفسیر الثعالبی (جواهر الحسان فی تفسیر القرآن)، تحقیق: عادل أحمد عبدالموجود و علی محمد معوّض، ج2، ط1، بیروت – لبنان: دار إحیاء التراث العربی. الجرجانی، ابوبکر عبدالقادر، (1995)، إعجاز القرآن، تحشیه: محمد التنجی، بیروت: دار الکتب العربی. حامد، عبدالسلام السید، (2002)، الشکل و الدلالة، القاهرة: دار غیب. حسن، عباس، (2007)، النحو الوافی، ج3، ط1، بیروت – لبنان: مکتبة المحمدی. الحسینی الکفوی، أبی البقاء، (لاتا)، الکلیات، چاپ دوم، مصر: انتشارات بولاق. الخطیب، ظاهر یوسف، (2000)، المعجم المفصل فی الإعراب، ج2، مراجعة: إمیل بدیع یعقوب، بیروت: دار الکتب العلمیة. دانی، عثمان بن سعید، (1428)، المکتفی فی الوقف و الابتداء، عمان: دار عمار. الدرویش، محی الدین، (لا‌تا)، إعراب القرآن و بیانه، ج1، بیروت: دار ابن‌کثیر. راغب الإصفهانی، أبو القاسم حسین بن محمد، (2007)، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: محمد خلیل العتیانی، ط5، بیروت: دار المعرفة. رشید رضا، محمد، (1423)، تفسیر المنار، ج2، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. الزجاج، أبو إسحاق ابراهیم (1988)، معانی القرآن و إعرابه، تحقیق: عبدالجلیل عبده شلبی، ج1، بیروت- لبنان: عالم الکتب. الزمخشری، محمود بن عمر، (لا تا)، الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التاویل، بیروت: دار الفکر. السامرائی، فاضل صالح (2000 م)، الجملة العربیة والمعنی، ط1، بیروت: دار ابن‌حزم. السمین الحلبی، احمد بن یوسف، (1986)، الدر المصون فی علم کتاب المکنون، تحقیق: أحمد محمد الخراط، ج1و2، دمشق- سوریة: دارالقلم. سیبویه، عثمان بن قنبر، (1988)، الکتاب، تحقیق و شرح: عبدالسلام محمد هارون، ج1، ط1، القاهرة: مکتبة الخانجی الشوکانی، محمد بن علی (1418)، فتح القدیر الجامع بین الروایة و الدرایة مِن علم التفسیر، القاهرة: دار الحدیث. طباطبایی، سید محمد حسین، (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. طبری، ابن‌جریر، (2001)، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، ج1، ط1، بیروت – لبنان: دار الفکر. العکبری، أبو البقاء، (1976)، التبیان فی إعراب القرآن، ج1، بیروت: دار الکتب. الغلائینی، شیخ مصطفی، (2004)، جامع الدروس العربیة، ج3، ط1، لا‌جا: دار الکوخ. فخر رازی، ضیاء الدین عمر، (1981)، التفسیر الکبیر، ج2و4و6و7، بیروت – لبنان: دار الفکر. القرطبی، أبوعبدالله، (2003)، الجامع لأحکام القرآن، ج1و2و3و4، بیروت- لبنان: دار الفکر للطباعة و النشر. القیسی، أیوب جرجیس عطیه، (2004)، الاختیارات النحویة، الاسکندریة: دار الإیمان. قیم، عبدالنبی، (1381)، فرهنگ معاصر عربی- فارسی، چاپ2، تهران: مؤسسه فرهنگ معاصر. المراغی، أحمد مصطفی، (1946)، تفسیر المراغی، ج2، ط1، مصر: مکتبة ومطبعة: مصطفی البابی. مزیان، علی حسن، (2002)، مباحث فی فقه اللغة، لیبیا: دار شموع الثقافة. المسدی، دکتر عبد السلام، (2010)، العربیة و الإعراب، بیروت: دارالکتب الجدید المتحدة. مکی بن أبی‌طالب، (لاتا)، مشکل إعراب القرآن، تحقیق: یاسین محمد السواس، لاجا: دار المأمون للتراث. النحاس، أبوجعفر أحمد بن محمد، (1409)، إعراب القرآن، تحقیق: زهیر غازی زاهد، بیروت: عالم الکتب. النسفی، عبد الله بن أحمد، (1996)، مدارک التنزیل و حقائق التأویل، تحقیق: مروان محمد الشعار، ج1، ط1، لاجا: دار النفائس. الهاشمی، أحمد، (1383)، جواهر البلاغة فی المعانی والبیان والبدیع، ط2، قم: مؤسسة اسماعیلیان. یعقوب، إمیل بدیع، (1386)، موسوعة النحو و الصرف و الإعراب، تهران: انتشارات استقلال.  _||_