Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

ادب در گفتمان قرآن: گفتگوی موسی(ع) و فرعون در سوره اعراف

دهقان نیری

مرضیه

دانشجوی دکتری زبان شناسی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحدقم

سلطانی

سید علی اصغر

دانشیار وابستة پژوهشکدة مطالعات قرآنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

مقدسی نیا

مهدی

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه قم

20 02 2019

2 4 1 23 18 07 2018 15 10 2019

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3827.html

یکی از ابعاد مهم گفتگوهای قرآنی، رعایت و عدم رعایت قواعد ادب‌ورزی است. پژوهش حاضر می‌خواهد جلوه‌های ادب و بی‌ادبی را در گفتگوهای میان فرعون و موسی(ع)، باتکیه‌بر نظریه ادب براون و لوینسون (1987) و نظریه بی‌ادبی کالپپر (1996) در سوره اعراف بررسی کند. مسئله این تحقیق پاسخ این است که کاربرد راهبردهای ادب و بی‌ادبی در این متن گفتگویی، به چه میزان و در چه جهتی است. هدف بررسی چگونگی عملکرد و تاثیرگذاری راهبردهای ادب و بی‌ادبی در این گفتگوهاست. نتایج عبارتنداز: گفتار مودبانه‌تر موسی(ع) و گفتار بی‌ادبانه فرعون، اختصاص بیشترین میزان راهبردهای ترکیبی در آیه‌ها، کاربرد میزان بالای تمامی راهبردهای ادب توسط موسی(ع) و کاربرد میزان بالای تمامی راهبردهای بی‌ادبی توسط فرعونیان. وجود دو گروه متضاد و مخالف باتوجه‌به صفت‌هایشان نشان از علت کاربرد یک گروه از راهکارهای ادب و گروه دیگر از راهکارهای بی‌ادبی است. یافته‌های پژوهش همچنین نشان‌دهنده اهمیت مطالعه ادب و بی‌ادبی به عنوان پدیده‌ای اجتماعی- کاربردشناسی است که ارتباط‌دهنده بین مذهب و اخلاقیات است. همچنین این پژوهش با کمک نظریه‌های زبان‌شناسی(کاربردشناسی) افقی جدید پیش روی مخاطب می‌گذارد تا درک بهتری از آیه‌های قرآن و تفاسیر آن داشته باشد.

قرآن موسی تحلیل‌گفتمان کاربردشناسی ادب فقدان ادب

قرآن کریم، جستجوی قرآن: پارس قرآن، پنج ترجمه مختلف قرآن. http://parsquran.com

کتاب پیدایش، ترجمه گروسی، فاضل خان.

برومند، سید مهدی. (1383). گفتگوهای قرآنی. چاپ دوم. تهران: دستان.

جزایری، نعمتالله بن عبدالله. (1375). قصص الانبیاء، یا، سرگذشت پیامبران از آدم تا خاتم انبیاء (صلوات الله علیهم اجمعین). ترجمه یوسف عزیزی، چاپ هشتم 1381، تهران: هاد.

جعفریان، رسول. (1393). کتاب مبین در ترجمه و تفسیر قرآن کریم. چاپ اول. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان.

حسینی، سید محمد. (1388). «ادب و قدرت: نشانگرهای زبانی مخالفت در جلسات دفاع از پایاننامه». مجله پژوهشهای زبانشناسی، (سال اول، شماره اول) 1: 100-79.

خلیلیان، سید خلیل. (1381). پژوهش موضوعی در قرآن مجید. چاپ اول. تهران: فرجام.

راشدی، لطیف. (1387). قصههای قرآن. چاپ: هفتم-1394، تهران: پیام عدالت.

فخر روحانی، محمدرضا. (1382). «بررسی زبانشناختی نامها و القاب پیامبر (ص) در قرآن کریم». پژوهشنامه قرآن و حدیث. 2: 76-71.

فضلالله، محمدحسین. (1389). گفت و گو و تفاهم در قرآن کریم: روشها، الگوها و دستاوردهای گفت و گو. چاپ: دوم، تهران: هرمس.

کیخانی، مریم. (1390). بررسی رابطه‌ی تعداد و نوع راهبردهای بی‌ادبی به کار برده شده توسط دانشجویان سیستانی با قدرت و جنسیت مخاطب. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه سیستان و بلوچستان.

قائمی، ژیلا و غضنفری، محمد. (1393). «عناوین و القاب احترام آمیز و عبارتهای دعایی بر مبنای نظریه ادب در اسرار التوحید». کنگره بزرگداشت عارف نامی ابوسعید ابولخیر، دانشگاه تربت حیدریه. ص 15-1.

مقدسینیا، مهدی و سلطانی، سید علی اصغر. (1392). «کاربردشناسی زبان و سازوکارهای ادب ورزی در برخی از ادعیة شیعه»، دوماهنامه جستارهای زبانی، 5: 228-207.

یول، جرج. (1389). کاربردشناسی زبان. ترجمه محمود عموزاده مهدیرجه و منوچهر توانگر. تهران: سمت.

Al-Khatib, M. (2012). "Politeness in the Holy Quran: A sociolinguistic and pragmatic perspective". Intercultural Pragmatics. Vol. 9 (4). Pp. 479-509.

AsrarNooraldeen, Hasan. (2016). Politeness in Dialogues between Allah and his Prophets in the Holy Quran. Sudan University of Science and Graduate Studies, College of Languages, English Language Department.

Behnam, B. and M. Niroomand (2011). "An Investigation of Iranian EFL learners' use of politeness Strategies and Power Relations in Disagreement across Different Proficiency Levels". English Language Teaching, Vol. 4, No. 4, 204-220.

Bousfield, D. (2008). Impoliteness in Interaction. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamin Publishing Company.

Brown, P. & Levinson S.C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press.

Culpeper, J; D. Bousfield & A. Wichman. (2003). "Impoliteness Revisited: With Special Reference to Dynamic and Prosodic Aspects". Journal of Pragmatics, 35. Pp 1545-79.

Culpper, J. (1996). "Towards an Anatomy of Impoliteness". Journal of Pragmatics, 25, 349-367. doi: 10.1016/0378-2166(95)00014-3.

Culpper, J. (2002). Impoliteness in Dramatic Dialogue. Expoloring the language of Drama; from text to context. Edited by Jonathan Culpeper, Mich Short and Peter Verdonok. 83-96. London and New York: Routlege.

Culpper, J. (2005). "Impoliteness and the Weakesat Link". Journal of Politeness Research, 1 (1), 35-72. Doi:10.1515/jplr.2005.1.1.35.

Leech, G. (1983). Principles of pragmatics. London and New York: Longman.

Murni, S. M. and Solin, M. (2012). "Linguistic Impoliteness: A Small Corpus Analysis on the Use of Impolite Language by Children". Aceh international Journal of Social Science, 1(1), 11-15.

Raghda Sabri Rabee, Fawwaz Al-Abed Al-Haq. (2017). "The Speech Act of Greetings in Selected Verses of the Glorious Qur'an: A Socio-Pragmatic Study".US-China Foreign Language, February, Vol. 15, No. 2, 91-110. doi. 10.17265/1539-8080/2017.02.004.

Sadegi, S. (2012). "Application of Critical Classroom Discourse Analysis in Analyzing Classroom Interaction". English Language Teaching, Vol. 5, No. 1, 166-173.

Sifianou, M. (2012). "Disagreements, face and politeness". Journal of Pragmatics 44, pp. 1554-1564.

Warren-Rothlin, A. (2007). "Politeness strategies in Biblical Hebrew and West African languages". Journal of Translation. 3 (1). Pp. 55-71_||_

Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

کارکرد قلب در قرآن کریم

عقبه

بگم

دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران

خانی(فرهنگ مهروش)

حامد

گروه الاهیات، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران

میرانی

ارسطو

استادیار گروه الاهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران

20 02 2019

2 4 25 45 09 07 2018 07 10 2018

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3735.html

در قرآن کریم اوصاف مختلفی برای قلب ذکر شده که جمع میان آنها و بازنمودن تصویری واضح از ماهیت قلب در آن را دشوار کرده است. از یک سو، برخی اوصاف قلب در قرآن کریم حاکی از آن هستند که مراد از قلب، همان اندامی است که در قفسۀ سینه جای دارد و از نگاه دانش معاصر، وظیفۀ گردش خون در بدن را به انجام می‌رساند. از دیگر سو، برخی اوصاف دیگر قلب را مرکز عواطف و احساسات و تعقل، یعنی همۀ فعالیتهای ارادی انسان بازمی‌نمایانند. این‌گونه، کوششهای متعددی تا کنون برای نظریه‌پردازی در بارۀ ماهیت قلب در قرآن صورت گرفته، و نظریات مختلفی ارائه شده است. بنا ست در این مطالعه با مرور و دسته‌بندی کاربردهای مختلف قلب در قرآن کریم راهی برای درک بهتر ماهیت آن بیابیم. به نظر می‌رسد پذیرش این که مراد از قلب در قرآن همین اندام بدنی باشد، با شواهد قرآنی سازگارتر است؛ گرچه البته اسباب و علل وصف این اندام همچون مرکز ادراک نیازمند مطالعات مردم‌شناسانۀ دیگری است که پیشینۀ این درک را در تمدنهای مختلف بکاود. مطالعه در شکل کنونی آن کوششی است برای شناخت مقطعی از تحولات تاریخی انگارۀ قلب در فرهنگ اسلامی.

تاریخ انگارۀ قلب در قرآن اعجاز قرآن قوای دِماغی دِماغ معرفت‌شناسی تعارض علم و دین

علاوه بر قرآن کریم؛

1ـ آلوسی، محمود بن عبدالله (بی‌تا)، روح المعانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

2ـ ابراهیمی، مریم و علوی، حمیدرضا (1395ش)، «شناخت‌شناسی در قرآن و دلالتهای تربیتی آن»، کتاب قیم، شمارۀ 14.

3ـ ابن ابی‌حاتم، عبدالرحمان بن محمد (بی‌تا)، التفسیر، به کوشش اسعد محمد طیب، صیدا، المکتبة العصریه.

4ـ ابن حبان، محمد (1414ق)، الصحیح، به کوشش شعیب ارنؤوط، بیروت، مؤسسة الرساله.

5ـ ابن طاووس، علی بن موسی (بی‌تا)، مهج الدعوات، افست تهران، کتابخانۀ سنایی.

6ـ ابن منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.

7ـ ابوهلال عسکری، حسن بن عبدالله (1412ق)، الفروق اللغویة، قم، جامعۀ مدرسین.

8ـ اتکینسون، ریتا و هیلگارد، ارنست (1392ش)، زمینۀ روان‌شناسی، ترجمۀ حسن رفیعی و محسن ارجمند، تهران، کتاب ارجمند.

9ـ احمدی، محمدنبی و حاج زین‌العابدینی، عباس (1391ش)، «رمز و راز واژۀ قلب در قرآن کریم»، الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة وآدابها، شمارۀ 22.

10ـ برقی، احمد بن محمد (1370ق)، المحاسن، به کوشش جلال الدین محدث ارموی، تهران، اسلامیه.

11ـ بلاغی، محمد جواد (1933م)، آلاء الرحمن، صیدا، مطبعة العرفان.

12ـ بیان الفرق بین الصدر والقلب والفؤاد واللب (بی‌تا)، منسوب به حکیم ترمذی، به کوشش احمد عبدالرحیم سایح، قاهره، مرکز الکتاب للنشر.

13ـ پاکتچی، احمد (1392ش)، فقه الحدیث با تکیه بر مسائل لفظ، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).

14ـ تفسیر العسکری (1409ق)، قم، مدرسة الامام المهدی (ع).

15ـ ثواقب، جهان‌بخش (1386ش)، «نگاهی به روش‌شناسی شناخت در قرآن»، مشکوة، شمارۀ 96ـ97.

16ـ جعفر طیاری، مصطفی (1390ش)، «تأثیر سلبی گناه در معرفت از نظر قرآن»، پژوهشهای اخلاقی، شمارۀ 3.

17ـ ــــــــــــــــــــ (1394ش)، «گناه و پیامدهای آن از منظر قرآن و حدیث»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شمارۀ 2.

18ـ جعفرزادۀ کوچکی، علی‌رضا و امامی غفاری، عبدالحمید (1394ش)، «قلبهای هدایت‌پذیر و هدایت‌ناپذیر از دیدگاه قرآن»، مدیریت اسلامی، شمارۀ 9.

19ـ حاجتی شورکی، محمد و حسنی، علی (1396ش)، «بررسی تطبیقی واژگان قرآنی و اوستایی در بارۀ ساحت غیرمادی انسان»، معرفت ادیان، شمارۀ 32.

20ـ حسن‌زاده، مهدی و مرتضوی، محمد (1395ش)، «معناشناسی فؤاد در قرآن کریم»، پژوهشهای زبان‌شناختی قرآن، شمارۀ 10.

21ـ خلیل بن احمد (1980م)، العین، به کوشش مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، بیروت، دار و مکتبة الهلال.

22ـ دلبری، محمد (1395ش)، «دلالتهای تربیتی معناشناختی قلب در قرآن کریم»، پژوهشنامۀ تفسیر و زبان قرآن، شمارۀ 9.

23ـ راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، به کوشش صفوان عدنان داودی، دمشق/ بیروت، دارالعلم/ الدار الشامیة.

24ـ رامیار، محمود (1362ش)، تاریخ قرآن، تهران، امیرکبیر.

25ـ ریو، جان مارشال (1393ش)، انگیزش و هیجان، ترجمۀ یحیی سید محمدی، تهران، نشر ویرایش.

26ـ زمخشری، محمود بن عمر (1385ق)، الکشاف، قاهره، مطبعة البابی.

27ـ سلمان‌نژاد، مرتضی (1391ش)، معناشناسی تدبر در قرآن، پایان نامۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الاهیات دانشگاه امام صادق (ع).

28ـ سهل تستری (1423ق)، التفسیر، به کوشش محمد باسل عیون السود، بیروت، دار الکتب العلمیة.

29ـ سید مرتضی، علی بن طاهر (1325ق)، الامالی، به کوشش محمد بدرالدین نعسانی، قاهره، مکتبة الخانجی.

30ـ شیخ طوسی‏، محمد بن حسن (1383ق)، التبیان‏، به‏ کوشش‏ احمد حبیب قصیر عاملی‏، نجف، دار احیاء التراث.

31ـ صنعانی، عبدالرزاق بن همّام (1403ق)، المصنف، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، بیروت، المکتب الاسلامی.

32ـ صنعانی، عبدالرزاق بن همّام (1410ق)، تفسیر القرآن، به کوشش مصطفی مسلم محمد، ریاض، مکتبة الرشد.

33ـ طباطبایی، محمد حسین (1412ق)، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین.

34ـ طبرسی، فضل بن حسن (1415ق)، مجمع البیان، بیروت، اعلمی.

35ـ ــــــــــــــــــــ (1418ق)، جوامع الجامع، قم، جامعۀ مدرسین.

36ـ طبری، محمد بن جریر (1415ق)، التفسیر، به کوشش خلیل میس و صدقی جمیل عطار، بیروت، دار الفکر.

37ـ عبدالباقی، محمد فؤاد (1364ش)، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن، تهران، اسلامی.

38ـ عبدالله‌خانی، مرضیه و پورمحمدی، راضیه (1394ش)، «نقش سلامت قلب در سبک زندگی از منظر قرآن»، پژوهشهای میان‌رشته‌ای قرآن کریم، سال ششم، شمارۀ 2.

39ـ علاءالدین، محمدرضا (1387ش)، «طهارت و شکوفایی قلب از منظر قرآن کریم»، کوثر، شمارۀ 28.

40ـ عهد عتیق (1856م)، ترجمۀ فارسی فاضل‌خان همدانی، لندن، بریتیش بایبل سوسایتی.

41ـ عیاشی، محمد بن مسعود (بی‌تا)، التفسیر، تهران، اسلامیه.

42ـ فتاحی‌زاده (1396ش)، «معناشناسی اضلال الاهی»، پژوهشنامۀ تفسیر و زبان قرآن، شمارۀ 10.

43ـ فخر رازی، محمد بن عمر (بی‌تا)، التفسیر، قاهره، المطبعة البهیة.

44ـ فرانکن، رابرت (1389ش)، انگیزش و هیجان، ترجمۀ حسن شمس اسفندآباد و دیگران، تهران، نشر نی.

45ـ فعالی، محمدتقی (1380ش)، «قلب»، قبسات، شم‍ 19.

46ـ قراباغی، جواد، (1394ش)، «اسباب قساوت قلب از منظر قرآن و حدیث»، مبلغان، شمارۀ 194.

47ـ قرطبی، محمد بن احمد (1372ق)، الجامع لاحکام القرآن، به کوشش احمد عبدالعلیم بردونی، قاهره، دار الشعب.

48ـ کلینی، محمد بن یعقوب (1363ش)، الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة.

49ـ لطفی، مهدی (1387ش)، «معناشناسی عقل و قلب»، مجموعۀ مقالات بیست و چهارمین دورۀ مسابقات بین المللی قرآن کریم، جلد دوم، تهران، اسوه.

50ـ مجاهد بن جبر (بی‌تا)، التفسیر، به کوشش عبدالرحمان طاهر سورتی، بیروت، المنشورات العلمیه.

51ـ مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق)، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.

52ـ مصباح یزدی، محمدتقی (1387ش)، «تفسیر قرآن کریم: سورۀ بقره (آیات 8ـ12)»، به کوشش احمد فقیهی، قرآن شناخت، شمارۀ 2.

53ـ مصطفوی، حسن (1360ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، نشر کتاب.

54ـ مقاتل بن سلیمان (1424ق)، التفسیر، به کوشش احمد فرید، بیروت، دار الکتب العلمیه.

55ـ ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، اسرار الآیات، به کوشش محمد خاجوی، تهران، انجمن حکمت و فلسفۀ ایران، 1360ش.

56ـ مهروش، فرهنگ (1394ش)، «تاریخ انگارۀ ذکر در فرهنگ اسلامی»، مطالعات قرآن و حدیث، سال نهم، شمارۀ 1.

57ـ میبدی، احمد بن ابی‌الفضل (1364ش)، کشف الاسرار، به کوشش رضا انزابی‌نژاد، تهران، امیرکبیر.

58ـ میرزابابایی، مهدی (1396ش)، «استعارۀ مفهومی سمع و اذن در آیات قرآن»، ذهن، شمارۀ 72.

59ـ نحاس، احمد بن محمد (1409ق)، معانی القرآن، به کوشش محمد علی صابونی، مکه، جامعة ام القری.

60ـ Cheyne, Rev (1903), “Heart”, Encyclopedia Biblica, vol. II, London, MacMillan.

61ـ Malenka RC et al (2015), “Higher Cognitive Function and Behavioral Control”, Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience, New York, McGraw Hill Medica.

62ـ MC Auliff, Jane Dammen (2002), “Heart”, Encyclopedia of Quran, Leiden, Brill.

63ـ Zammit, Martin R. (2002), A Comparative Lexical Study of Qur‘anic Arabic, Leiden, Brill.

_||_

Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

مراحل تطوّر معیار «مطابقت قرائت با رسم مصحف» در پذیرش قرائات

فقهی زاده

عبدالهادی

استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

مستفید

حمیدرضا

استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

محمدی انویق

مجتبی

دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

20 02 2019

2 4 47 68 04 10 2018 31 12 2018

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3736.html

مطابقت قرائت با رسم مصحف، یکی از مهم‌ترین معیارها در پذیرش قرائات است. این معیار که بعد از توحید مصاحف از سوی عثمان، با هدف خارج ساختن قرائات برخی از صحابه رواج پیدا کرد، در دوره‌های بعد تحولات گوناگونی پشت سر گذاشت. منظور از مطابقت قرائت با رسم مصحف در مراحل نخست، سازگاری آن با کلیات متن مکتوب قرآن بود؛ اما در مراحل متأخر، تطابق قرائت با رسم مصحف با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، در خلال این دوره‌ها، برخی از قاریان به متن مکتوب رسمی قرآن اهمیت کمتری می‌دادند که با برخی از آنان از جمله ابن‌شنبوذ برخوردهای قاطعی صورت گرفت. به طور کلی، معیار مطابقت با رسم مصحف، پنج مرحلۀ مهم تاریخی را سپری کرد. این مراحل به ترتیب عبارتند از: 1- آغاز توجه به متن مکتوب قرآن به مثابه یک معیار؛ 2- گسترش گفتمان رسم مصحف؛ 3- احتجاج گستردۀ دانشمندان به رسم مصحف در پذیرش قرائات؛ 4- قطعیت یافتن معیار مطابقت با رسم مصحف؛ 5- بازنگری نهایی در معیار مطابقت با رسم مصحف. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی - تحلیلی، به بررسی مراحل پنج‌گانۀ مزبور پرداخته و سعی کرده است در پرتو آن، جایگاه معیار مطابقت با رسم مصحف را در تاریخ قرائات تبیین کند.

رسم مصحف رسم الخط قرآن معیارهای پذیرش قرائات مصحف عثمانی قرائات مشهور قرائات شاذ

1- قرآن کریم

2- ابن‌ابی‌حاتم (1371ق)، الجرح والتعدیل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

3- ابن‌اثیر، علی بن محمد (بی‌تا)، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالکتاب العربی.

4- ابن‌انباری، محمد بن قاسم (1391ق)، ایضاح الوقف والابتداء، دمشق، مجمع اللغة العربیة.

5- ابن‌جزری، ابوالخیر محمد (بیتا)، النشر فی القراءات العشر، بیجا، دارالفکر.

6- ابن‌جزری، ابوالخیر محمد (1429ق)، غایة النهایة، طنطا، دارالصحابة للتراث.

7- ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (1379ق)، فتح الباری، بیروت، دارالمعرفة.

8- ابن‌خالویه، حسین بن احمد (1985م)، اعراب ثلاثین سورة من القرآن الکریم، بیروت، مکتبة الهلال.

9- ابن‌خالویه، حسین بن احمد (1401ق)، الحجة فی القراءات السبع، بیروت، دارالشروق.

10- ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی (1376ق)، مناقب آل ابی‌طالب، نجف، المکتبة الحیدریة.

11- ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1412ق)، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، بیروت، دارالجیل.

12- ابن‌فارس، احمد (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.

13- ابن‌مجاهد، ابوبکر احمد بن موسی (بی‌تا)، السبعة فی القراءات، تحقیق: شوقی ضیف، قاهره، دارالمعارف.

14- ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت، دارصادر.

15- ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق (بی‌تا)، فهرست ابن‌الندیم، تهران، بی‌نا.

16- ابن‌هشام، عبدالملک (بی‌تا)، السیرة النبویة، بیروت، دارالمعرفة.

17- ابوداود، سلیمان بن نجاح (1421ق)، مختصر التبیین لهجاء التنزیل، مدینه، مجمّع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.

18- ابوشامه، عبدالرحمن (1424ق)، المرشد الوجیز إلى علوم تتعلق بالکتاب العزیز، بیروت، دارالکتب العلمیة.

19- ابوعبید، قاسم بن سلام (1411ق)، فضائل القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة.

20- ابن‌حنبل، احمد (بی‌تا)، مسند أحمد، بیروت، دارصادر.

21- ارکاتی، محمد بن غوث (1331ق)، نثر المرجان فی رسم نظم القرآن، حیدرآباد دکن، مطبعة عثمان بریس.

22- ازهری، محمد بن احمد (1421ق)، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

23- امین، سیدمحسن (بی‌تا)، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.

24- آقابزرگ تهرانی (1403ق)، الذریعة الى تصانیف الشیعة، بیروت، دارالأضواء.

25- ایزدی و ذوقی، مهدی و امیر (1396ش)، «پی‌جویی قرائت عامه در کتب تفسیری سده‌های نخست و نقش آن در ترجیح قرائت»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، شماره11، صص49-68.

26- بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق)، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر.

27- بروکلمان، کارل (بی‌تا)، تاریخ الأدب العربی، مترجم: عبدالحلیم نجار، قاهره، دارالمعارف.

28- جوهری، اسماعیل بن حماد (1430ق)، الصحاح: تاج اللغة وصحاح العربیة، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

29- حاجی‌اسماعیلی، محمدرضا (1384ش)، «بررسی تعامل و تقابل بین دو حوزه قرائت و کتابت قرآن از عصر نزول تا تسبیع قرائات»، مطالعات اسلامی، شماره68، صص45-66.

30- الحمد، غانم قدوری (1439ق)، القراءات القرآنیة، عمان، جمعیة المحافظة علی القرآن الکریم.

31- الحمد، غانم قدوری (1433ق)، المیسّر فی علم رسم المصحف الشریف وضبطه، جده، مرکز الدراسات والمعلومات القرآنیة بمعهد الامام الشاطبی.

32- الحمد، غانم قدوری (1437ق)، جهود الامام مکی بن ابی‌طالب القیسی فی رسم المصحف، عمان، جمعیة المحافظة علی القرآن الکریم.

33- الحمد، غانم قدوری (1425ق)، رسم المصحف دراسة لغویة تاریخیة، عمان، دارعمار.

34- خطیب بغدادی، ابوبکر (1417ق)، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیة.

35- دانی، ابوعمرو عثمان بن سعید (1416ق)، التیسیر فی القراءات العشر، بیروت، دارالکتب العلمیة.

36- دانی، ابوعمرو عثمان بن سعید (1407ق)، المحکم فی نقط المصاحف، دمشق، دارالفکر.

37- دانی، ابوعمرو عثمان بن سعید (1403ق)، المقنع فی رسم مصاحف الأمصار، دمشق، دارالفکر.

38- دانی، ابوعمرو عثمان بن سعید (1428ق)، جامع البیان فی القراءات السبع، امارات، جامعة الشارقة.

39- ذوقی، امیر (1396ش)، ملاک‌های ترجیح قرائت و توسعۀ آن، تهران، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.

40- ذهبی، شمس‌الدین (1417ق)، معرفة القراء الکبار، بیروت، دارالکتب العلمیة.

41- ذهبی، شمس‌الدین (1427ق)، سیر أعلام النبلاء، قاهره، دارالحدیث.

42- رامیار، محمود (1369ش)، تاریخ قرآن، تهران، امیرکبیر.

43- زرقانی، محمد عبدالعظیم (1948م)، مناهل العرفان، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏.

44- زرکشی، محمد بن عبدالله (1410ق)، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دارالمعرفة.

45- زمخشری، محمود بن عمر (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی.

46- زنجانی، ابو عبدالله (1404ق)، تاریخ القرآن، تهران، منظمة الاعلام الاسلامى‏.

47- سجستانی، ابوبکر بن ابی‌داود (1423ق)، کتاب المصاحف، قاهره، الفاروق الحدیثة.

48- سخاوی، علی بن محمد (1427ق)، الوسیلة الی کشف العقیلة، دارالصحابة للتراث بطنطا.

49- صفاقسی، علی النوری (1425ق)، غیث النفع فی القراءات السبع‏، بیروت، دارالکتب العلمیة.

50- سلیم بن قیس (1422ق) ، کتاب سلیم بن قیس، تحقیق: محمدباقر انصاری، قم، دلیل ما.

51- سیوطی، جلال‌الدین (1421ق)، الإتقان فی علوم القرآن، بیروت، دارالکتاب العربی.

52- سیوطی، جلال‌الدین (1401ق)، الجامع الصغیر، بیروت، دارالفکر.

53- شلبی، عبدالفتاح (1403ق)، رسم المصحف العثمانی، جدة، دارالشروق.

54- صدر، سیدحسن (1331ق)، الشیعة وفنون الاسلام، تهران، مطبعة العرفان.

55- ضباع، علی محمد (1420ق)، سمیر الطالبین، قاهره، المکتبة الأزهریة للتراث.

56- ضیف، شوقی (بی‌تا)، مقدمة کتاب السبعة فی القراءات لابن مجاهد، قاهره، دارالمعارف.

57- طبرانی، ابوالقاسم (بی‌تا)، المعجم الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

58- طبری، محمد بن جریر (1415ق)، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت، دارالفکر.

59- عاملی، سیدجعفر مرتضی (1410ق)، حقائق هامة حول القرآن الکریم، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.

60- فرّاء، یحیی بن زیاد (1403ق)، معانی القرآن، بیروت، عالم الکتب.

61- فضلی، عبدالهادی (1430ق)، القراءات القرآنیة، بیروت، مرکز الغدیر.

62- قاضی، عبدالفتاح (1428ق)، البدور الزاهرة، دمشق، دارالبیروتی.

63- قرطبی، محمد بن احمد (1423ق)، الجامع لأحکام القرآن، ریاض، دار عالم الکتب.

64- قفطی، علی بن یوسف (1424ق)، إنباه الرواة على أنباه النحاة، بیروت، المکتبة العصریة.

65- لبیب، ابوبکر عبدالغنی (1432ق)، الدرة الصقیلة فی شرح ابیات العقیلة، تحقیق: عبدالعلی ایت زعبول، قطر، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامیة.

66- مارغنی، ابراهیم (1437ق)، دلیل الحیران، رباط، دارالأمان.

67- مستفید، حمیدرضا (1381ش)، «تأثیر خط در پیدایش قرائات»، تهران، تحقیقات اسلامی، صص27-64.

68- مستفید، حمیدرضا (1380ش)، بررسی تاریخی تحول رسم‌الخط قرآن کریم، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.

69- معرفت، محمدهادی (1410ق)، التمهید فی علوم القرآن، قم، مرکز مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.

70- مکی بن ابی‌طالب، ابومحمد(1975م)، الابانة عن معانی القراءات، قاهره، دارنهضة‌ بمصر.

71- مکی بن ابی‌طالب، ابومحمد (1404ق)، الکشف عن وجوه القراءات السبع وعللها وحججها، بیروت، مؤسسة الرسالة.

72- مکی بن ابی‌طالب، ابومحمد (1405م)، مشکل اعراب القرآن، بیروت، مؤسسة الرسالة.

73- مکی بن ابی‌طالب، ابومحمد (1429ق)، الهدایة الی بلوغ النهایة، الشارقة، جامعة الشارقة.

74- نجارزادگان، فتح‌الله (1379ش)، «بررسی و نقد اسناد مصحف امام علی (ع) در منابع فریقین»، مقالات و بررسی‌ها، شمارۀ68، صص23-44.

75- همامی و پوراسماعیل، عباس و احسان (1387ش)، «نقدی بر نوشتار "القراءات فی نشأتها وتطورها"»، پژوهش‌نامه قرآن و حدیث، شماره4، صص23-36.

76- یاقوت حموی (1411ق)، معجم الادباء، بیروت، دارالکتب العلمیة.

77- Graham and Kermani, William A. and Navid (2007), “Recitation and aesthetic reception”, The Cambrige Companion to the Qur’an, Edited by: Jane Dammen McAuliffe, London, Cambrige University Press.

78- Neuwirth, Angelika (2007), “Structural, linguistic and literary features”, The Cambrige Companion to the Qur’an, Edited by: Jane Dammen McAuliffe, London, Cambrige University Press._||_

Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

بررسی و تحلیل برخی عناصر فرهنگی در ترجمه تفسیر طبری

مفیدی

صدیقه

دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان

قاسمپور

محسن

دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان

فهیمی تبار

حمیدرضا

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه کاشان

20 02 2019

2 4 69 90 28 08 2018 25 11 2018

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3737.html

رویکرد واعظانه، نوعی گرایش تفسیری است که در سده‌های مختلف از سوی مفسران قرآن کریم در تفسیر آیات الهی مورداستفاده قرارگرفته است. در این رویکرد، کاربرد زبان و اصطلاحات روزمره مخاطب، داستانها و قصه ها، به ویژه قصههای اساطیری به منظور جلب توجه مخاطبان و اقناع عاطفی آن ها پرشمار است. گفته می شود یکی از تفاسیر مهم باملاحظه این نوع گرایش، ‌ترجمه‌ی تفسیر طبری است و همگرایی مترجمان تفسیر طبری با برخی باورهای فرهنگی مخاطبان از عناصر مهم وقابل توجه در رویکرد تفسیر واعظانه این اثر است. به دیگر سخن مفسران این تفسیر باملاحظه عناصر فرهنگی مردم آن عصر ترجمه تفسیری را به‌گونه‌ای رقم‌زده‌اند که این جنبه تفسیری مشهود گردد. بر این اساس این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش‌ است که مؤلفه های گرایش واعظانه در ترجمه تفسیر طبری کدام است؟ در یک نگاه کلی می‌توان دستاورد این تحقیق را در این نکته اساسی مورد تأکید قرارداد که مؤلفان این تفسیر مؤلفه‌های فرهنگ ایرانی و زبان فارسی به کار رفته در مفاهمه مخاطبان آن روزگار را در خود منعکس ساخته واز این رهگذر کوشش کرده‌اند بین این فرهنگ و فرهنگ اسلامی پیوندی برقرار سازند. پیوندی که هدف آن تأثیرگذاری بر مخاطب و ایجاد فرآیندی است که در نهایت به رشد و ارتقا شخصیت تربیتی و معنوی آنان بیانجامد. کاربست این‌چنین شیوه‌ای در تفسیر غالباً در رویکردهای تفسیر واعظانه ملموس است.

ترجمه تفسیر طبری اساطیر فرهنگ اقناع رویکرد تفسیری واعظانه

قرآن کریم

آبراهام کهن.‌(۱۳۸۲). گنجینه‌ای از تلمود، ‌ترجمه فریدون گرگانی، ‌تهران: اساطیر.

آذر نوش، ‌آذرتاش. ‌(۱۳۷۵). ‌تاریخ ترجمه از عربی به فارسی، تهران: سروش.

_________ .(۱۳۸۷). ترجمه‌های فارسی قرآن، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران: بنیاد دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

آل داوود، علی. (۱۳۷۸)، ‌ترجمه‌ی تفسیر طبری، ‌دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران: بنیاد دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

ابن اثیر، ‌عز الدین علی.‌(۱۳۷۱). ‌الکامل (کامل تاریخ بزرگ ‌ایران و اسلام)، ‌ترجمه‌ی ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران: موسسه مطبوعاتی علمی.

ابن حوقل، محمد. (1369). سفرنامه، ترجمه جعفر شعار، تهران.

ابن ندیم، ‌محمد بن اسحاق. (۱۳۶۶). ‌الفهرست، تهران: امیرکبیر.

ابوالقاسمی، ‌محسن. ‌(۱۳۷۴). تاریخ زبان فارسی و سرگذشت آن، ‌تهران: هیرمند.

افتخار زاده، شعوبیه.(1376). ناسیونالیسم ایرانی، تهران: دفترنشرمعارف اسلامی.

اقبال، ‌عباس.‌(۱۳۸۰). تاریخ مفصل، ‌تهران: ‌خیام.

انصاف پور، ‌غلامرضا.‌(۱۳۵۹). روند نهضت‌های ملی و اسلامی در ‌ایران از اسلام تا یورش مغول، ‌تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

باقری خلیلی، علی اکبر.(1386). شادی در فرهنگ و ادب ایرانی، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 2

بلعمی، ‌ابوعلی‌.(۱۳۵۳). تاریخ بلعمی، ‌به تصحیح محمدتقی بهار و محمد پروین گنابادی.

بهار، محمدتقی. (۱۳۴۹). سبک‌شناسی، تهران: امیرکبیر.

بهرامی، عسکر. (1378). جمشید، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران: بنیاد دایره المعارف بزرگ اسلامی.

پاکتچی، احمد. (1395)، تاریخ تفسیرقرآن کریم، انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق R.

_________. (۱۳۷۸). «خراسان، مذاهب و محافل کلامی»، ‌دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران: بنیاد دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

ترکمنی آذر، پرویز و فاطمه محمودی. (۱۳۹۲). «نقش مؤثر علمای دین در ساختار حکومت سامانی»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، ش ۱۱.

جعفری، محمدتقی.(1378). فرهنگ از نگاه علامه محمدتقی جعفری‌، کیهان فرهنگی.

جلالی، مهدی و فاطمه رضا داد. (۱۳۸۶)‌. «‌کوه قاف اسطوره یا واقعیت؟»، علوم حدیث، ش ۴-۳.

جوینی، عزیزاله. (۱۳۶۹). «ترجمه تفسیر طبری و تأثیر آن در حفظ و گسترش زبان فارسی»، یادنامه طبری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

چهاراویماق، رحمان. (1389). ردپای باورهای عامیانه در ترجمه تفسیر طبری، یادنامه طبری، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

حافظ ابرو، عبدالله. (1378). جغرافیا، کوشش صادق سجادی، تهران.

حریریان، محمود. (1385). تاریخ ایران باستان، سمت.

خرمشاهی، بهاءالدین. (۱۴۱۳ ق/۱۹۹۲ م). سهم ایرانیان در تفسیر قرآن، قم.

خطیب بغدادی، احمد. (۱۳۴۹ ق). تاریخ بغداد، قاهره.

داوودی، محمد. (۱۳۹۲ ق/۱۹۷۲ م). طبقات المفسرین، به کوشش علی‌محمد عمر، دارالکتب عابدین.

دهخدا، علی‌اکبر. ‌(۱۳۳۹). لغت‌نامه‌ی دهخدا، ‌تهران: ‌دانشگاه تهران.

دینوری، ابوحنیفه. ‌(۱۳۶۴). اخبار الطوال، محمود دامغانی، ‌تهران: نشر نی.

ذهبی. (۱۹۶۲ م). التفسیر و المفسرون، بیروت.

الرازى، قطب الدین. (۱۳۸۴). تحریر القواعد المنطقیه فى شرح الرساله الشمسیه، چ ۲، قم: انتشارات بیدار.

رودکی.(1386).گزینه سخن پارسی 2، به کوشش خلیل خطیب رهبرچاپ 4، تهران: صفی علیشاه.

روزنبرگ، دونار. (۱۳۷۹). اساطیر جهان، ترجمه عبدالحسین شریفیان، تهران: انتشارات اساطیر.

زرکلی، اعلام؛ زیدی، کاصد یاسر. (۱۹۹۲ م). الطبری المفسر الناقد مع موازنه بمفسرین معاصرین له، الامام الطبری، انتشارات ایسیسکو

زریاب خویی، ‌عباس.‌(۱۳۳۹). ترجمه‌ی تفسیر طبری، ‌دانشنامه زبان و ادب فارسی، ‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

ژوبل، پرفـسـورمحمد حیدر. (۱۳۳۶). تاریخ ادبیات افغانسـتان، کابل؛ چاپ ۲، پشـاور.

سبحانی، جعفر. (۱۳۸۴). المناهج التفسیریه، چاپ ۳، قم: مؤسسه امام صادق.

ستوده، منوچهر. (۱۹۸۳). حدود العالم، طهوری، تهران.

سرخسی‌، محمد بن‌ احمد شمس‌الائمه‌.(1324). کتاب‌ المبسوط‌، قاهره: چاپ‌ افست‌ تهران‌.

سیوطی. (بی‌تا). طبقات المفسرین، به کوشش علی محمدعمر، بیروت: دارا حیاء التراث العرب.

شاکر، محمدکاظم. (۱۳۸۲). مبانی و روش‌های تفسیری، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.

شجری قاس مخیلی، رضا و سید هاشم آقا جری، حمید احمدی، سارا شریعتی.(1389). نگرش هویتی ابوریحان بیرونی، جستارهای تاریخی، دورة اول، شمارة اول.

شمیسا، سیروس. (1375). آسیب شناسی شعر فارسی، تهران.

شهابی، علی‌اکبر. (۱۳۶۳). احوال و آثار محمد بن جریر طبری، ‌تهران: اساطیر.

صفا، ذبیح‌الله. (۱۳۶۹). تاریخ ادبیات در ایران، تهران، فردوس.

طباطبایی، جواد. (۱۳۷۵). ‌خواجه نظام الملک، تهران: طرح نو.

طبری، محمد بن جریر. (۱۳۷۵). تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.

فارابی، ابونصر محمد بن محمد. (۱۳۷۶). السیاسه المدینه، تصحیح و ترجمه و شرح ملک شاهی، تهران: سروش.

___________________. (۱۴۰۸). المنطقیات، مقدمه و تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه، قم: کتابخانه آیه الله مرعشی.

___________________. (۱۹۹۶). احصاء العلوم، مقدمه و شرح علی بوملحم، بیروت: دار و مکتبه الهلال.

فرخی.(1363). دیوان، به کوشش محمددبیر سیاقی،چاپ 4، تهران: زوار.

فردوسی، ‌ابوالقاسم. (‌۱۳۸۹). ‌شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق، تهران: بنیاد دایره المعارف بزرگ اسلامی.

فضیلت بهبهانی، محمود. ‌(۱۳۹۱). «تأملی در تحول موضوعی نثر فارسی (از آغاز تا قرن سیزدهم)»، سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، ‌ش ۳.

قفطی، علی. (۱۳۷۴ ق/۱۹۵۵ م). انباه الرواه، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره.

کافی، مجید. (1396). تاریخ در قرآن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

گراوند، مجتبی، اکرم کرمعلی و فاطمه یوسف وند. (۱۳۹۵). «باستان‌گرایی در نهضت فرهنگی شعوبیه»، تاریخ نوبهار، ش ۱۴

گرشاسب چوکسی، جمشید. ‌(۱۳۸۱). ‌ستیز و سازش زرتشتیان مغلوب و مسلمانان غالب، ‌ترجمه‌ی نادر میرسعیدی، تهران: ققنوس.

گروه مترجمان.‌(۱۳۵۶). ترجمه‌ی تفسیر طبری، ‌مصحح حبیب یغمایی، تهران.

مؤلف ناشناس. (۱۳۶۶). تاریخ سیستان، تصحیح محمدتقی بهار، ‌تهران: پدیده خاور.

متولی، کاظم. (۱۳۸۴). افکار عمومی و شیوه‌های اقناع، بهجت.

محقق، مهدی. (۱۳۶۹) یادنامه‌ی طبری، جمعی از نویسندگان، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

محمد بیگی، شاهرخ. (۱۳۷۳). ‌ترجمه‌ی تفسیر طبری، ‌آیینه‌ی پژوهش، ش ۱۴.

محمودی بختیاری، بهروز. (1386). برنامه ریزی زبان فارسی در عصر سامانیان، نامه فرهنگستان، شماره36

مزداد پور، ‌کتایون. (۱۳۸۱). «‌رازگشایی اسطوره حاجی‌فیروز»، ‌کارنامه، ش ۳۳.

مسعودی، علی بن حسین. (۱۳۴۷). ‌مروج الذهب، ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

مسکوب، شاهرخ. (۱۳۸۵). هویت ایرانی و زبان فارسی، تهران: فرزان.

مطهری، مرتضی. (۱۳۴۱).«مشکل اساسی در سازمان روحانیت»، بحثی درباره مرجعیت و روحانیت، تهران: شرکت سهامی انتشار.

معرفت، محمدهادی. (۱۳۸۴‌ش). التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد

مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (۱۳۶۱).احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، انتشارات شرکت مؤلفان و مترجمان.

منوچهری.(1363).دیوان، به کوشش محمد دبیر سیاقی، چاپ 5، تهران: زوار

مهیار، محمد. (۱۳۸۵). «ترجمه تفسیر طبری کهن‌ترین ترجمه قرآن به فارسی»، فصلنامه بینات، ش ۴۹ و ۵۰.

نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر. (۱۳۵۹). تاریخ بخارا، ترجمه‌ی ابونصر احمد بن محمد نصر قباوی، ‌تلخیص محمد بن زخربن عمر، ‌تهران: ‌چاپ مدرس رضوی.

نفیسی، ‌سعید. ‌(۱۳۶۶). محیط زندگی و احوال و اشعار رودکی، ‌تهران: امیرکبیر.

یاحقی، محمدجعفر. (۱۳۸۶). تفسیر در ادب فارسی، دانشنامه زبان و ادب فارسی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

یاقوت حموی. (۱۴۰۰/ ۱۹۸۰). معجم الادباء، بیروت.

یعقوبی، ‌ابن واضح.‌(۱۳۵۶). تاریخ یعقوبی، محمد ابراهیم‌ای تی، ‌تهران: بنگاه نشر.

_||_

Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

تاثیر عرضه شواهد مادی بر گزارش‌ها و آراء موجود در زمینه منشاء و زمان ایجاد خط عربی

نفیسی

شادی

گروه علوم قران و حدیث - دانشکده الهیات - دانشگاه تهران، ایران

حق اللهی

مهدیه

کارشناس ارشد، دانشکده الهیات و علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، ایران

20 02 2019

2 4 91 120 11 05 2018 11 08 2018

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3738.html

یکی از مسائل پایهای تاریخ نگارش قرآن کریم، خط مورد استفاده در زمان ظهور اسلام در مناطق عربنشین است. یافتن منشاء و زمان ایجاد این خط در درک میزان دسترسی مسلمانان به شیوههای مناسب کتابت، به منظور انتقال مکتوب متن مقدسشان بسیار تاثیرگذار است. گزارشهای اسلامی، مطالب پراکنده و متناقضی را در زمینه نحوه ایجاد خط عربی نقل کردهاند. بر همین اساس آراء متفاوتی در زمینه منشاء خط عربی، زمان ایجاد آن و نحوه انتقال آن به حجاز از سوی محققان مسلمان و مستشرقان مطرح شده است. از سوی دیگر در دهههای اخیر با افزایش اکتشاف شواهد مادی در مناطق عرب نشین، شاهد اعلام نتایج مسلّمی از سوی کهن خط شناسان در زمینه خط عربی هستیم. از جمله این دستاوردها اثبات نشات گرفتن خط عربی از خط نبطی، نمایش تطور چند صد ساله این خط در انتقال به خط عربی و همچنین استفاده از این خط در بازه 200 ساله پیش از ظهور اسلام در مناطق مختلف شمالی شبه جزیره است. بنابراین مقایسه گزارشها و آراء به وجود آمده با شواهد مادی، علاوه بر نشان دادن نقص گزارشها در این زمینه، آرائی را که منشاء خط عربی را از خطوط جنوبی و یا سُریانی در نظر گرفتهاند و یا عدم وجود خط مناسب و در دسترس مسلمانان در هنگام ظهور اسلام و همچنین احتمال نگارش قرآن به سایر خطوط را مطرح کردهاند، رد میکند.

منشاء خط عربی زمان ایجاد خط عربی گزارش‌های اسلامی شواهد مادی خط نَبَطی

آذرنوش، آذرتاش (1374ش). راههای نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی، تهران: توس.

ابن خلدون، عبد الرحمن (1374ش). مقدمه؛ ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

ابن خَلِّکان، شمس الدین احمد (بی تا). وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان؛ محقق: احسان، عباس، بیروت: دارالصادر.

ابن درید، محمد بن حسن (بی تا). کتاب الاشتقاق؛محقق:هارون، عبد السلام محمد؛ قاهره:مکتبه الخانجی.

ابن درید، محمد بن حسن(1987م) جمهره الغه؛ محقق: رمزی منیر بعلبکی، بیروت:دارالعلم للملایین.

ابن عبد ربه، احمد بن محمد (1407 ق). العقد الفرید،تحقیق: قمیحه، مفید محمد، بیروت: دارالکتب العلمیه.

ابن فارس، احمد بن فارس (1428 ق). الصاحبی فی فقه اللغه العربیه ومسائلها وسنن العرب فی کلامها، بیروت: دارالکتب العالمیه.

ابن قتیبه دینوری، محمد عبدالله بن مسلم (بی تا). ادب الکاتب ، محقق: دالی، محمد، بیروت: دار الرساله.

ابن ندیم، محمد بن اسحاق(1346 ق). الفهرست؛ بیروت: دارالمعرفه.

ابوالفرج اصفهانی،علی بن الحسین (1415ق). الاغانی، بیروت: داراحیاء التراث العربی.

ازهری، محمد بن احمد(بی تا). تهذیب اللغه، تعلیق: سلامی عمر، حامی عبد الکریم،بیروت: دار احیاء تراث العربی.

اسبینداری، اعداد عبد الرحمن عمر محمد(2002 م). کتابه القرآن الکریم فی العهد المکی، ایسیسکو: المنظمه الاسلامیه للتربیه و العلوم و الثقافه.

اسد، ناصرالدین(1998 م). مصادر شعر الجاهلی، مصر: دار المعارف.

اصفهانی، حمزه بن الحسن(1346ش). تاریخ پیامبران و شاهان(سنی ملوک الارض و الانبیاء)، ترجمه: شعار، جعفر، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.

بطلمیوسی، عبد الله بن محمد (1420 ق). الاقتضاب فی شرح ادب الکتاب؛محقق: عیون سود، محمد باسل؛ بیروت:دارالکتب العلمیه.

بلاذری، احمد بن یحیی (1988 م). فتوح البلدان؛ بیروت: دار و مکتبه الهلال.

جبوری، یحیی وحیب(1994 م.). الخط و الکتابه فی الحضاره العربیه، بیروت: دارالعرب الاسلامی.

خویی، ابوالقاسم(1430 ق). البیان فی تفسیر القرآن، قم:موسسه احیاء آثار الامام خویی.

حق اللهی، مهدیه. (1396 ش). تاثیر شواهد تاریخی در نگارش و تدوین قرآن کریم، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، استاد راهنما: نفیسی، ش.، تهران: دانشکده الهیات دانشگاه تهران.

دروزه، محمد عزه (1391 ش.). ترجمه: لسانی فشارکی، محمد علی، قم: زینی.

زیدان، جرجی(بی تا). تاریخ التمدن الاسلامی؛بیروت: دارمکتبه الحیاه.

سالم، عبدالعزیز (1391ش). تاریخ عرب قبل از اسلام، ترجمه ی باقر صدری نیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم.

سجستانی، ابوبکربن ابی داوود بن سلیمان (1405 ق) کتاب المصاحف، مصحح: جفری، آرتور، بیروت: دارالکتب العلمیه.

سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر (1418 ق). المزهر فی علوم اللغه و انواعها؛ حاشیه: بجاوی، علی محمد ؛ بیروت: دارالفکر.

شریف عسکری، محمد صالح؛ نجفیان، آرزو (1393ش). نظامهای نوشتاری در زبانهای سامی؛ برگرفته از دانشنامه جهان اسلام ، تهران: نشر کتاب مرجع.

صفری، مسعود(1381ش). " حیره عامل انتقال فرهنگ"، فصلنامه تاریخ اسلام، تابستان ، صص.5-40.

صولی، محمد بن یحیی( 1341 ق). ادب الکتاب؛محقق: آلوسی، محمود شکری؛ بغداد:المکتبه العلمیه.

طبری، محمد بن جریر(بی تا). تاریخ الطبری: تاریخ الامم و الملوک؛ محقق: ابراهیم، محمد ابوالفضل ، بیروت:بی نا.

علی، جواد (1976 م.) المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام؛ بیروت:دارالعلم للملایین.

قدوری الحمد، غانم(1365 ش). موازنة بین رسم المصحف والنقوش العربیة القدیمة ، مجلة المورد ، بغداد ، جلد60، 27-44.

قدوری الحمد، غانم(1383ش). رسم‌الخط مصحف، ترجمه : جعفری، یعقوب؛ تهران: انتشارات اسوه.

قدوری الحمد، غانم(2013 م.). مراجعه عدد من النظریات المتعلقه برسم المصحف فی ضوء علم الخطوط القدیمه، المملکه العربیه السعودیه: الموتمر الدولی لتطویر الدراسات القرآنیه.

قلقشندی، احمد بن علی (1987 م). صبح الاعشی فی صناعه الانشاء؛ محقق: شمس الدین، محمد حسین، بیروت: دارالکتب العلمیه.

گاور، ا. (1390ش). تاریخ خط، ترجمه : مخبر، ع.، صفوی، ک.؛ تهران: نشر مرکز.

مادون، محمد علی(1989م.) خط الجزم ابن الخط المسند، دمشق: دار طلاس للدراسات و الترجمه و النشر.

معرفت، محمد هادی (1387 ش.). تاریخ قرآن، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها.

نجفیان، آرزو(1393 ش). مباحث زبان شناسی؛ برگرفته از دانشنامه جهان اسلام ، تهران: نشر کتاب مرجع.

Abbott, N. (1939). The rise of the north Arabic script and its kuranic development, Ed: Wilson J. A. & Allen T. G., Chicago:Illinois .

Abullhab, S. D.(2013). "Inscriptional Evidence of Pre-Islamic Classical Arabic: Selected Readings in the Nabataean, Musnad, and Akkadian Inscriptions", Blautopf Publishing.

Abullhab, S. D. (2009). "Roots of Modern Arabic Script: From Musnad to Jazm 1& 2", Journal of Danesh Voice, vol 50,51.

Al-Azami, M. M. (2003). The history of the Quranic text, England: U. K. Islamic Academy.

Al-Ghul, O. (2004). “An Early Arabic Inscription from Petra Carrying Diacritic Marks” , Institut Francais du Proche-Orient, Vol 81,PP.106-118.

Bader, N. Ajlouni A. and tashman L. (2015). “the mysterious and innovative nabataeans exhibition”, Catalogue Of ENPI CBC Mediterranean Sea Basin Programm, 2015

Bellamy J. A. (1985). "The New Reading Of The Namarah Inscription", Journal Of The American Oriental Society, Volume 105, pp. 31-48.

Bellamy J. A. (1990). "Arabic Verses From The First/Second Century: The Inscription Of ʿEn ʿAvdat", Journal Of Semitic Studies, Volume 35, pp. 73-79.

Bellamy J. A. (1998). "Two Pre-Islamic Arabic Inscriptions Revised: Jabal Ramm And Umm Al-Jimal", Journal Of The American Oriental Society, Volume 108, pp. 369-378 .

Déroche, F. (1992). The Abbasid Tradition: Quran of the 8th to 10th Centuries AD(Nasser D.Khalili Collection of Islamic Art),London,Oxford.

Déroche, F. (2006). Islamic Codicology: An Introduction To The Study Of Manuscripts In Arabic Script, Trans. D. Dusinberre & D. Radzinowicz, Ed. M. I. Waley, London (UK): Al-Furqān Islamic Heritage Foundation, 2006

Déroche, F. (2010). “The codex Parisino-petropolitanus and the ḥijāzī scripts” , Proceedings of the Seminar for Arabian Studies : The Development of Arabic as a Written Language ,Vol. 40, pp. 113-119.

Déroche, F. (2013). Qurans of Umayyads ,Leiden:Brill,Oxford.

Gaur, A. (1992). History of writing, New York: Scribner.

Ghabban ʿA. I. (2010). “The evolution of the Arabic script in period of the Prophet Muhammad and Orthodox Caliphs in the light of new inscriptions discovered in the Kingdom of Saudi Arabia”, Oxford: Archaeopress, 89-102.

Ghabban ʿA. I. (2008). "The Inscription Of Zuhayr, The Oldest Islamic Inscription (24 AH/AD 644–645), The Rise Of The Arabic Script And The Nature Of The Early Islamic State", Trans. & Remarks by R. G. Hoyland , Arabian Archaeology And Epigraphy, Volume 19, pp. 210-237.

Gray, Louis H. (1934). Introduction to Semitic comparative linguistics, New York, Columiba university press.

Gruendler,B. (1993). The Development of the arabic scripts, Atlanta,Georgia,Sholars.

Gruendler, B. (2001). “Arabic Script” , In Encyclopedia of Quran, McAuliffe,J. D., Leiden:Brill Publisher, Vol. I, PP.135-144.

Gruendler, B. (2005). “Arabic Alphabet: Origin” , In Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, Versteegh ,K. , Leiden:Brill Publisher, Vol.I, PP.148-155.

Healey J. and Smith R. (2009). A Brief Introduction to The Arabic Alphabet. , London: SAQI.

Healey, J. (1990). "Nabataean to Arabic: Calligraphy and script development among the pre Islamic Arabs", Manuscripts of the Middle East , vol:5, pp 41-52 .

Hoyland,R. (2001). Arabia and the Arabs, London: Routledge.

Hoyland,R. (2008).”Epigraphy and the Linguistic Background to the Quran”, in Reynolds, G.S. (e.d.), The Quran in its Historical Context, London and New York: Routledge, pp. 51-69.

Jeffery, A. (1937), Materials for the history of the text of the quran, Leiden: BRILL.

Koren, J and Nevo, Y. D. (1991) . ”Methodological Approaches to Islamic Studies”, Der Islam; Zeitschrift für Geschichte und Kultur des Islamischen Orients ,vol:68 , pp.87-107

Lemon, M. C. (1995). The Discipline of History and the History of Thought, London ; New York : Routledge.

Littman, E. (1913). “Semitic Inscriptions” in Syria. Publications of the Princeton Archaeological Expeditions to Syria, pp. 1-93 .

Macdonald, M. C. (2000). “Reflection on the linguistic map of pre-Islamic Arabia”, Arab. Arch. Epig. , Vol.11, pp.28-79

Macdonald, M. C. (2004). "Ancient North Arabian", The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Language, firs editor: Woodard, R., pp.488-533.

Macdonald, M. C. (2006). ”ARNA Nab 17 and the transition from the Nabataean to the Arabic script”, Harrassowitz Verlag,PP.217-218,2006

Macdonald, M. C. (2010). "The Development of Arabic as a Written Language", Seminar for Arabian Studies,Oxford: Archaeopress, pp.5-28.

Macdonald C.A. (2015). "On the uses of writing in ancient Arabia and the role of palaeography in studying them",Arabian epigraphic notes, Leiden Center for the Study of Ancient Arabia,vol. 1, pp.1-50, 2015

Maraqten, M. (1998). "Writing materials in pre-Islamic arabia", Journal of Semitic Studies, vol. XLIII, pp. 287-310

Mingana, A. (1916). "The Transmission Of The Qur'an", Journal of The Manchester Egyptian and Oriental Society, VOL.9 , PP.25-47

Motzki, H. (2001). “The collection of the Quran: A reconsideration of western views in light of recent methodological development” , Der Islam, vol.78, pp1-34.

Nehme, L. (2003). "A glimpse of the development of the Nabatean script into Arabic based on old and new epigraphic material", Oxford: Archaeopress, pp.47-88,2010 Al-Azami, Muhammad Mustafa, The history of the Quranic text, England: U. K. Islamic Academy.

Neuwirth, A. , Sinai, N., Marx, M. (2010). "The Quran in Context: Historical and Literary Investigation into Quranic Milieu", Brill.

Nöldeke T. , Schwally F. , Bergsträßer G. , Pretzl O. (2013). The History of the Qurʾān, Translated by Behn W., Leiden: BRILL.

Ory, S. (2001). “Calligraphy” , In Encyclopedia of Quran, McAuliffe,J. D., Leiden:Brill Publisher, Vol. I, PP.278-285.

Robin, C. J. (2010) “The development of Arabic as a written language ”, Oxford : Archaeopress, pp.1-4.

Sadeghi, B. & Bergmann, U. (2010). "The codex of a companion of the prophet and the Quran of the Prophet", Arabica, , Volume 57.

Sadeghi, B. and Goudarzi ,M.(2012). “Ṣan‘ā’ 1 and the Origins of the Qur’ān”. Der Islam 1-2, no. 87, pp. 1–129.

Sadeghi, B. (2013).“Criteria for Emending the Text of the Qur’Ān.” Law and Tradition in Classical Islamic Thought.PP. 21–41.

Schick , R. (2001). “Archaeology and the Qur’an” , In Encyclopedia of Quran, McAuliffe,J. D., Leiden:Brill Publisher, Vol. I,PP.148-157.

Stein , P. (2008). “The Himyaritic Language in pre-Islamic Yemen” , Semitica et Classica, pp. 203-212.

Stein , P.(2010). “literacy in Pre-Islamic Arabia:an analysis of the epigraphic evidence" , edited by: Neuwirth. A.,Sinai N., Marx M., Historical and Literary Investigation into the Quranic Milieu, Leiden, Boston,pp.255-280.

Diodorus Siculus (2016). Library of History, Ed.: Oldfather, Ch. H. in:

http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus

Saifullah M S M, Ghoniem M & Zaman Sh (2007) “From Alphonse Mingana To Christoph Luxenberg: Arabic Script & The Alleged Syriac Origins Of The Qur'an” , in:

http://www.islamic-awareness.org/Quran/Text/Mss/vowel.html

Islamic-awareness (2005); “Raqush Inscription (Jaussen-Savignac 17): The Earliest Dated Pre-Islamic Arabic Inscription (267 CE) “ in:

http://www.islamic-awareness.org/History/Islam/Inscriptions/raqush.html

Islamic-awareness (2005); “Two Pre-Islamic Arabic Inscriptions From Sakakah, Saudi Arabia “ in:

http://www.islamic-awareness.org/History/Islam/Inscriptions/sakaka2.html

Zakaria Mohammad (2014). "A Different Reading of Namara Inscription: King of the border area not King of the Arabs" ,in:

https://www.academia.edu/9813844/A_Different_Reading_of_Namara_Inscription_king_of_the_border_area_not_king_of_the_Arabs?auto=download_||_

Quranic Studies and Islamic Culture

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مطالعات قرآن و فرهنگ اسلامی

X2588-414

انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی (با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)

مقالۀ علمی ـ پژوهشی

بررسی تطبیقی-تحلیلی ترجمۀ قرآنِ بهرام‌پور و صفوی بر پایۀ الگوی انسجام هلیدی و حسن (مطالعه موردی سورۀ نازعات)

نقیب

سید محمد

استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

سازجینی

مرتضی

دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

موسوی

سید محمد

کارشناس تفسیر قرآن دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم

20 02 2019

2 4 121 143 15 09 2018 03 12 2018

2019

https://quranicstudies.ihcs.ac.ir/article_3739.html

مباحث زبانشناسی از دیرباز مورد توجه دانشمندان اسلامی قرار گرفته است. از جمله مباحث زبانشناسی، بررسی میزان توانایی انتقال مفاهیم متنی به مخاطب بوده و برای بررسی این موضوع، نظریات مختلفی مطرح شده است. در این جستار با تکیه بر یکی از نظریات نوپا و مورد استقبال دانشمندان اسلامی یعنی نظریۀ تکامل یافته انسجام متن هلیدی و حسن (1985) به بررسی میزان انسجام متنی دو ترجمۀ مشهور قرآن، ترجمۀ صفوی (1388) و بهرامپور (1387) پرداخته شده است. بحث انسجام در سه سطح دستوری، واژگانی و پیوندی قابل تأمل و بررسی است؛ در میان پژوهشهای انجام شده در این موضوع بررسی میزان کارآیی دو ترجمۀ بهرامپور و صفوی با رویکردی تطبیقی-تحلیلی رویکردی جدید برای اعتبار سنجی ترجمههای حاضر قرآن کریم بوده و لذا در این پژوهش با پیادهسازی این نظریه بر دو ترجمه مذکور و با استمداد از روش آماری، توفّق و مطابقت بیشتر ترجمۀ صفوی با نظریۀ هلیدی و حسن در سورۀ مبارکۀ نازعات به سبب کاربست بیشتر عوامل انسجام دستوری در متن یعنی ارجاع، حذف و جانشینی مشاهده میشود و بر این اساس میتوان ترجمۀ صفوی را در چارچوب این نظریه منسجم تر از ترجمۀ بهرامپور دانست.

ترجمۀ قرآن بهرام‌پور صفوی هلیدی و حسن انسجام

قرآن کریم.

آقاگلزاده، فردوس (1385). تحلیل گفتمان، انتقادی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

بهجو، زهره (1377). «طرح کدبندی ابزارهای انسجام در زبان فارسی»، مجله فرهنگ، شماره بیست و پنج و بیست و شش، صص212-189.

بهرام پور، ابوالفضل (1387). ترجمه قرآن، تهران: سازمان دارالقرآن کریم.

حلوه، نوال بنت ابراهیم (2012). اثر التکرار فی التماسک النصی مقاربه معجمیه تطبیقیه فی ضوء مقالات د. خالد منیف، ریاض: جامعه الامیره نوره بنت عبدالرحمن.

سارلی، ناصرقلی، ایشانی، طاهره (1390). «نظریه انسجام و هماهنگی انسجامی و کاربست آن در یک داشتان کمینه فارسی (قصه نردبان)»، دو فصلنامه زبان پژوهی دانشگاه الزهراء، سال دوم، شماره 4، صص 51-77.

شعبانلو، علیرضا؛ ملک ثابت، مهدی، جلالی پنداری، یدالله (1387). «فرایند انسجام دستوری در شعرای بلند از عمعق بخارایی»، مجله گوهر دریا، شماره پنجم، صص 185-165.

صفوى، محمدرضا (1388). ترجمه قرآن بر اساس المیزان، قم: دفتر نشر معارف.

طباطبایی، سید محمد حسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه.

عکبرى، عبدالله بن حسین (1419). التبیان فی إعراب القرآن، ریاض: بیت الأفکار الدولیه.

فتوحی، محمود (1390). سبکشناسی نظریهها، رویکردها و روشها، تهران: سخن.

لطفی پور ساعدی، کاظم (1371). درآمدی بر اصول و روش ترجمه، تهران: نشر دانشگاهی.

محمد، عزه شبل (2009). علم لغه النص النظریه و التطبیق، الطبعه الثانیه، القاهره: کتبه الآداب.

معرفت، محمد هادی (1379). تفسیر و مفسران، قم: موسسه فرهنگی تمهید.

معینالدینی، فاطمه (1382). «شگردهای ایجاد انسجام متن در کلیله و دمنه»، مجله فرهنگ، شماره چهل و ششم و چهل و هفتم، صص 326-303.

مهاجر، مهران؛ نبوی، محمد (1376). به سوی زبان شناسی شعر: رهیافتی نقشگرا، تهران: مرکز.

یار محمدی، لطفاله، گفتمانشناسی رایج و انتقادی، انتشارات هرمس: تهران: (1383ش).

Halliday, M.A.K and Ruqaiya Hasan )1976), Cohesion in English, London: longhgman.

______________________________(1985), Language, context and Text: Aspect of language in social semiotic perspective.Oxford:University Press

Ruqaiya Hasan, (1984) Coherence and cohesive harmony. In flood (ed) Understanding reading comprehensions. Language. And, structure of prose, p:181-219.

_||_