درآمدی برکاربستِ علوم شناختی در مطالعات قرآنی

نویسنده

استادیار قرآن و حدیث دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

علوم شناختی ابزارهایی را از روان­شناسی، علوم کامپیوتر، زبان­شناسی، انسان­شناسی، فلسفه و عصب­شناسی با هم ترکیب می­سازد تا عملکردهای هوش انسان را توضیح دهد. پیچیدگی "هوش" و "ذهن" موجب شده است برای بررسی زیرساخت­ها و روساخت­ها در این ارتباط، به مشارکت و هم­افزاییِ این شِش رشتۀ نیاز باشد. تمام این شش رشته باید دائما با یکدیگر در تعامل باشند و داده­های تازۀ خود را در اختیار یکدیگر قرار دهند و از این طریق از آسیب تحویل­انگاری نسبت به شناخت مصون بمانند. همین امر موجب می­شود علوم شناختی به عنوان یک فرارشته مورد نظر قرار بگیرد. علومِ شناختی از دو جهت برای مطالعات میان­رشته­ای قرآن کریم می­توانند مفید باشند: اول از این جهت که می­توانیم ارتباطِ یک فرارشته با مطالعات قرآنی را تبیین و ارزیابی کنیم؛ ثانیاً اینکه علوم انسانی، و به­شکل خاص، مطالعاتِ قرآنی به­جهتِ ارتباطِ ناگسسستنی­شان با متن(Text ) ، ترجمانی از دو مقولۀ ذهن و فرهنگ خواهند بود. از طرف دیگر، علوم شناختی نیز ارائۀ تفاسیرِ مناسب از ذهن و فرهنگ را در محوریتِ مباحث خود دارند. لذا کاربردِ علومِ شناختی در مطالعاتِ قرآنی گریزناپذیر خواهد بود. در این ارتباط علوم شناختی میتوانند دست­آوردهای اساسیِ ذیل را  برای مطالعات قرآنی در بر داشته باشند: 1-  می­توانند ذهن و فرآیندهای ذهنی را ترسیم نمایند. به­شکل خاص در مطالعاتِ قرآنی، بوسیلۀ علوم شناختی می­توان فهمید که ادراکِ مفسِّر به چه شکلی صورت می­پذیرد. همچنین می­توان زبان طبیعی و نحوۀ شکل­گیری و عملکردِ آنرا تبیین کرد؛ 2- علوم شناختی می­توانند به تبیین و توضیحِ دست­آوردهایِ ذهنی و فرهنگی و به­شکل ویژه، ادراکاتِ تفسیری از آیاتِ قرآن بپردازند. زبان­شناسی شناختی، روان­شناسی شناختی، عصب­شناسی و هوش مصنوعی از اساسی­ترین علوم هستند که می­توانند پژوهشگر را در دست­یابی به چنین چیزی یاری نمایند. هر یک از این علوم نیز روش­ها و ویژگی­های خاص خود را برای یاری رساندن به مطالعات قرآنی در بر خواهند داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

introduction to application of cognitive sciences in Quranic studies

نویسنده [English]

  • ghasem darzi
, Assistant Professor at Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Cognitive science combines tools from psychology, computer science, linguistics, anthropology, philosophy and neuroscience to explain the functions of human intelligence. The complexity of "intelligence" and "mind" has led to the involvement and complementarity of these six disciplines in order to examine the substructure and superstructures in this regard. All of these six disciplines must interact continuously with each other and provide new data to each other and thus stay safe from reductionism. This has led cognitive science to be regarded as an Transdiscipline. Cognitive science can be useful in two aspects for Qur'anic interdisciplinary studies: 1- We could evaluate the relationship of a transdiscipline with Quranic studies; 2- Culture and mind are main principles in cognitive science and Quranic studies. Therefore, the use of cognitive sciences in the Quranic studies will be inevitable. So Cognitive science can have the following basic achievements for the Quranic studies: 1- They can draw mental processes. Specifically, in the Qur'anic studies, by the cognitive science one can understand that how the perception of the interpreter is made. 2- Cognitive sciences could explain the mental and cultural achievements and in particular the interpretive perceptions of Quranic verses. Cognitive linguistics, cognitive psychology, neuropsychiatry, and artificial intelligence are among the most basic sciences that can help the researcher achieve such a thing. Each of these sciences will also have its own methods and attributes to help with the Quranic studies

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur'anic Studies
  • Cognitive Science
  • Interdisciplinarity
  • Transdisciplinarity
  • Neurology
  • Artificial Intelligence
  • Linguistics
  • psychology
  • Anthropology
ابن بابویه، محمدبن علی؛ التوحید، به تصحیح: هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین، 1398ق

ایزوتسو، توشیهیکو، خداوانسان درقرآن، ترجمۀاحمدآرام، شرکت سهامی انتشار، 1361

بسکابادی، مونس، رضا افهمی، و فریناز فربود، "نورواستتیک(زیابیی­شناسی عصب محور) و چالشهای پیش روی آن، دو فصلنامۀ علمی پژوهشی دانشگاه هنر، شماره 12، پاییز و زمستان 1392

بغدادی، عبد القاهر؛ الفرق بین الفرق، به کوشش: محمد محی الدین عبد الحمید، قاهره، 1408ق

جرجانی، علی؛ التعریفات، بهکوشش ابراهیم آبیاری، بیروت، 1405ق

جرجانی، علی؛ شرح المواقف، قاهره، 1325ق

حلی، حسن؛ انوار الملکوت، به کوشش: محمد زنجانی، قم، 1363ش

خسروپناه، عبدالحسین، فلسفه فلسفه اسلامی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389

دادبه، اصغر؛ جبر و اختیار، منتشر شده در: دائره المعارف بزرگ اسلامی، به کوشش: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1392.

درزی، قاسم، احد فرامرز قراملکی، و مهین­ناز میر دهقان؛ "تاملی بر الگوهای تاثیرگذار زبان شناسی شناختی در مطالعات میان­رشته­ای؛ با تاکید بر واژۀ قرآنی شاکله"، فصل­نامه مطالعات میان­رشته­ای قرآن کریم، سال اول، شمارۀ دوم، تابستان 1395،صص 45-72

الرازی، فخر الدین؛ کتاب الاریعین فی اصول الدین، حیدر آباد دکن، 1353ق

راماچاندران، وی، اس، شناخت ذهن: جستجویی در نظریه های علمی، ترجمه حمید سپهر و رویا زمانی، انتشارات دانشگاه یزدف 1387

سروش، عبد الکریم، مقاله اول: محمد(ص) روای رویاهای رسولانه، خرداد 1392.

سروش، عبد الکریم، مقاله پنجم: شبی برنشست از فلک در گذشت، خرداد ۱۳۹۳

سروش، عبد الکریم، مقاله ششم: رؤیاهای رسولانه: زهی کرشمه خوابی که به ز بیداری است، ۹ خرداد ۱۳۹۵، با تلخیص؛ به نقل از: نقد کدیور بر نظریۀ رویاهای رسولانه سروش

سروش، عبدالکریم، مقاله ششم: رؤیاهای رسولانه: زهی کرشمه خوابی که به ز بیداری است، ۹ خرداد ۱۳۹۵

شهرستانی، محمد؛ الملل و النحل، به کوشش: محمد سید کیلانی، بیروت، 1381ق

طبرسی، احمدبن علی؛ الحتجاج علی اهل الحجاج، مشهد: نشر مرتضی، 1403ق

غزالی، محمد؛ قواعد العقائد، به کوشش: موسی محمد علی، بیروت: 1403ق

فاضلی، محمد، "گفتمان و  تحلیل گفتمان انتقادیگ، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، سال چهارم، شمارۀ چهاردهم، 1383

قاضی عبد الجبار، المغنی، به کوشش: توفیق طویل و دیگران، قاهره، 1963م

کلینی، محمدبن یعقوب؛ الکافی، به تصحیح: علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407ق

مفید، محمد؛ تصحیح الاعتقاد، به کوشش: هبه الله شهرستانی، قم، 1363ش

 

American Psychological Association (2013). Glossary of psychological terms". Apa.org. Retrieved 2014-08-13

Angela H. Gutchess & Aysecan Boduroglu, "Culture, Cognition, and Aging," in The Encyclopedia of Adulthood and Aging, 2015

Azamimi Abdullah, Azian & Zainab Omar, " The Effect of Temporal EEG Signals While Listening to Quran Recitation," Proceeding of the International Conference on Advanced Science, Engineering and Information Technology 2011;

Barlas, Asma, "Muslim women and sexual oppression: reading liberation from the Quran," Maclester International 10 (2001) pp. 117-146

Beauregard, M. & Vincent, P. (2006). Neural correlates of mystical experiences in Carmelite nuns. Neuroscience Letters, 405, 186-190

Cela-Conde, Marty, Maestú, Ortiz, Munar, Fernández, Roca, Rosseló, “Activation of the prefrontal cortex in the human visual aesthetic perception, Quesny. 2004

Chomsky, Noam . chomsky.info. Major Twentieth Century Writers. 1991. Retrieved 2015-12-21

Clausner , Timothy C. and Croft ,William , " Domains and image schemas," in Cognitive Linguistics 10-1 (1999), 1-31

Cooke, Paul, and Mirari Elcoro, " Neurotheology: Neuroscience of the Soul,"In  Journal of Young Investigators , Vol. 25 Issue 3, March 2013.

Dib, Naima, D̕un islam textuel vers un islam cotextuael: la traduction du Coran et la construction de L̕image de la femme. [Ottawa]: Presses de I̕Université d̕Ottawa, 2009.

Dukes, Kais. Statistical Parsing by Machine Learning from a Classical Arabic Treebank. Submitted in accordance with the requirements for the degree of Doctor of Philosophy, The University of Leeds School of Computing , September, 2013

Fauconnier, G. & Turner, M. (2002). The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. New York, NY: Basic Books

Fazlur Rahman, "Status of Women in the Quran," Women and revolution in Iran, edited by Guity Nashat, Boulder: Westview, 1983, pp. 37-53.

Gardner, Howard, The minds New Science: A history of the cognitive revolution, united states: Basic Books, Inc. , Publishers, 1985

Hojjati, Atefeh; Akram Rahimi, Masoude DavodAbadi Farehani, Nasser Sobhi-Gharamaleki, Bahar Alian, " Effectiveness of Quran Tune on memory in children,"  Procedia - Social and Behavioral Sciences 114 ( 2014 ) 283 – 286.

Jackson, Tony, "Questioning Interdisciplinarity: Cognitive Science, Evolutionary, Psychology, and Litrary Criticism," Poitics Today 21:2, Summer 2000

Jantsch, E. (1970/1972). Inter- and transdisciplinary university: A systems approach to education and innovation. (Originally published in Policy Sciences 1970). Higher Education, 1, 7–37

Klein, Julie Thompson, " A taxonomy of interdisciplinarity," in The Oxford Hanbook of Interdisciplinarity, Editor-in-Chief Robert Frodeman, Oxford University Press, 2010, pp. 15-30. P.17

Lattuca, L. R. (2001). Creating interdisciplinarity: interdisciplinary research and teaching among college and university faculty. Nashville: Vanderbilt University Press

Noam Chomsky, “Three models for the description of language,” in Information Theory, IRE Transactions on 2(3):113 - 124 · October 1956

Park, DC, & Gutchess AH, " Aging, cognition, and culture: a neuroscientific perspective," Neurosci Biobehav Rev. 2002 Nov;26(7):859-67.

Pinker, Steven, The Language, Instinct, New York: Harper Collins, 1994

Ramachandran, V. S. (1998). Phantoms in the Brain: Probing the Mysteries of the Human Mind. New York: William Morrow

Ramachandran, V.S.; Hirstein, William (1999) “The Science of Art: A Neurological Theory of Aesthetic Experience”. Journal of Consciousness Studies 6 (6-7): 15–51

Sadeghi H, " Voice of Quran and health: A review of performed studies in Iran," Quarterly of Quran & Medicine Summer 2011, Volume 1, Issue 1; 33-37;

sayadmansour ,Alireza, " Neurotheology: The relationship between brain and religion," Iran Journal of Neurology, 13(1): 52–55, 2014

Seeman, T. E. (2000). Health promoting effects of friends and family on health outcomes in older adults

Smith, Jane, Idelman & Yvonney, Haddad, "Women in the afterlife: the Islamic view as seen from the Quran and tradition," Journal of the American Academy of Religion 43 (1975) pp. 39-50

Thagard, Paul, Mind: introduction to cognitive Science, Massachusetts Institute of Thechnology, 2005

van Dijk , Teun A. " Principles of critical discourse analysis," In Discourse and Society, Vol 4, Issue 2, 1993