رهیافت‌های توحیدی و تربیتی داستان حضرت سلیمان (ع) در سوره ص

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

10.22034/isqs.2026.52772.2435
چکیده
سوره «ص» از سوره‌های مکی قرآن کریم با ارائه سرگذشت پیامبران الهی، به‌ویژه حضرت سلیمان(ع)، زمینه‌ای برای تبیین مبانی تربیت دینی و سازوکارهای تهذیب اخلاقی فراهم می‌کند. داستان سلیمان(ع) نمونه‌ای شاخص است از پیامبری که در اوج قدرت، سلطنت و برخورداری از نعمت‌های فراوان، محور زندگی خود را بر عبودیت، توکل، إنابه و بازگشت به خداوند قرار داده است. هدف این پژوهش، واکاوی رهیافت‌های توحیدی و تربیتی این داستان و ارائه الگوی عملی آن برای انسان معاصر است تا نشان دهد چگونه می‌توان از قصص قرآنی برای تربیت اخلاقی و دینی بهره برد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوای آیات قرآن، تفاسیر معتبر و منابع مرتبط است. یافته‌ها نشان می‌دهد که داستان سلیمان(ع) آموزه‌های بنیادینی مانند تقدم عبادت بر دنیا، توکل و إنابه، بازگشت آگاهانه پس از آزمون الهی، استفاده صحیح از نعمت‌ها، ارزش تجارت با خدا، ضرورت استعانت از پروردگار و رهایی از دغدغه قضاوت دیگران را ارائه می‌دهد. این آموزه‌ها بیانگر آن است که عبودیت، شکرگزاری و بازگشت خالصانه به خداوند، زمینه‌ساز رشد معنوی و بهره‌مندی از مواهب الهی است و می‌تواند الگویی عملی و کاربردی برای تربیت اخلاقی انسان امروز باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Monotheistic and Educational Approaches in the Narrative of Prophet Solomon (AS) in Surah Ṣād

نویسندگان English

Somayeh Salmanian 1
Sabih Mostafa Abdol lahibi 2
1 Assistant Professor, Department of Theology, Bu- Ali Sina University Hamedan. Iran
2 Department of Theology, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

Surah Ṣād, a Meccan chapter of the Qur’an, presents the narratives of divine prophets, particularly Prophet Solomon (ʿAlayhi al-Salām), to elucidate the foundations of religious education and ethical refinement. The story of Solomon exemplifies a prophet who, despite immense power, dominion, and abundant blessings, centered his life on servitude, trust in God (tawakkul), sincere repentance (inābah), and prompt return to the Divine. This study explores the monotheistic and educational approaches embedded in this narrative and presents a practical model for contemporary conduct. Employing a descriptive-analytical method, the research draws on the Qur’anic text, classical exegesis, and relevant scholarly sources. Findings reveal that Solomon’s story conveys fundamental teachings, including prioritizing worship over worldly concerns, maintaining reliance and repentance, consciously returning to God after trials, proper management of divine blessings, engaging in God-centered endeavors, seeking divine assistance, and freedom from concern over human judgment. These lessons underscore that sincere servitude, gratitude, and attentive return to God form the basis for spiritual growth and access to divine gifts. The narrative provides a practical and enduring ethical framework, guiding individual and social moral development in contemporary life, and demonstrating the timeless relevance of Qur’anic stories in shaping virtuous character and fostering holistic spiritual education.

کلیدواژه‌ها English

Surah Ṣād
Solomon (PBUH)
anic narratives
Monotheism
Qur&‌‌‌rsquo
anic education
قرآن کریم.
ابن‌عاشور، محمدطاهر، (1420 ق)، التحریر و التنویر من التفسیر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، (1419 ق)، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415 ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
بحرانی، هاشم بن سلیمان، (1415 ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة البعثة.
الجزائری، ابوبکر جابر، (۱۴۱۶ ق)، أیسر التفاسیر لکلام العلی الکبیر، المدینة المنورة: مکتبة العلوم و الحکم.
رضایی اصفهانی، محمدعلی، (۱۳۸۷ ش)، تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
السعدی، عبدالرحمن، (1421 ق)، ‌تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان، چاپ دوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
السعدی، عبدالرحمن، (1420 ق)، القواعد الحسان لتفسیر القرآن، الریاض: مکتبة الرشد للنشر و التوزیع.
شحاته، عبدالله محمود، (1421 ق)، تفسیر القرآن الکریم، القاهره: دار غریب.
طباطبایی، محمدحسین (1402 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن، (1408 ق)، مجمع‌البیان، تصحیح: فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، بیروت: دار المعرفة.
طبرسی، فضل بن حسن، (بی‌تا)، ترجمه تفسیر مجمع‌البیان، تحقیق: محمد مفتح، تهران: فراهانی.
طوسی، محمد بن حسن، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: احمدعلی عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
القاسمی، جمال‌الدین، (1418 ق)، محاسن التأویل، بیروت: دار الکتب العلمیة.
القرطبی، محمد بن احمد، (1364 ش)، الجامع لأحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو.
قطب، سید، (1387 ش)، فی ظلال القرآن، مترجم: مصطفی خرمدل، چاپ دوم، تهران: احسان.
قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، (1367 ش)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مؤسسة الطبع و النشر.
محمدی ریشهری، محمد، (1387 ش)، حکمت‌نامه پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آله و سلم، قم: موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
مکارم شیرازی، ناصر، (1374 ش)، ‌تفسیر نمونه، چاپ 32، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میدانی، عبدالرحمن حسن حبنکه، (۱۴۲۰ ق)، معارج التفکر و دقائق التدبر، دمشق: دارالقلم.
حسینی همدانی، محمد، (1380 ق)، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تحقیق: محمدباقر بهبودی، تهران: لطفی
دوره 9، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 25-47

  • تاریخ دریافت 09 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 10 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 02 آذر 1404