کشف ساختار و غرض سوره فجر (با تکیه بر الگوی خامه‌گر)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته مقطع دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگده الهیّات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیّات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

10.22034/isqs.2026.53146.2445
چکیده
واکاوی انسجام و پیوستگی متن قرآن بر مبنای الگوهای ساختارشناسانه از رویکردهای نوین در مطالعات علوم قرآنی است، گرچه توجه به نظم و تناسب کلام الهی در مطالعات اسلامی به قرون اولیّه ظهور اسلام بازمی‌گردد. قرآن‌پژوهان با هدف کشف چگونگی انسجام و پیوستگی متن قرآن و اثبات ساختارمندی آن در پاسخ به تردید‌هایی که بار دیگر در قرن بیستم به نظم قرآن وارد شد و همچنین به منظور تفسیر عالمانه و صحیح‌تر قرآن، از الگوهای مختلفی استفاده کردند. یکی از این الگو‌ها، الگوی طراحی‌شده توسط خامه‌گر است. خامه‌گر برای هر سوره غرض واحد در نظر می‌گیرد که سایر اغراض سوره، ذیل آن جایابی می‌شود. الگوی او شامل سه مرحله است: 1- سیاق‌بندی 2- عنوان‌گذاری سیاق‌های سوره و کشف غرض آن 3- ترکیب گفتار‌ها و تشکیل فصل و بخش. در پژوهش حاضر به منظور نمایش نظام‌مندی و انسجام سوره فجر، این سوره در پرتو الگوی یاد‌شده، بررسی شد و حاصل آمد که سوره فجر از هفت گفتار و سه فصل تشکیل شده که همگی علی‌رغم تمایزات لفظی و محتوایی در جهت پیشبرد غرض واحد سوره با یکدیگر همکاری دارد: "هدایت به حیات سعادتمندانه و پیشگیری از شقاوت در پرتو اثبات توحید الهی از مسیر دعوت عقول به تدبّر در آفرینش".

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Discovering the structure and purpose of Surah Fajr (based on the khamehgar’ pattern )

نویسندگان English

sajedeh nabizadeh 1
soheila jalali kondori 2
1 PhD in Quranic studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic studies and Hadith, Faculty of theology, Alzahra University, Tehran, iran.
چکیده English

Analyzing the cohesion of the Quranic text based on structural patterns is one of the new approaches in the study of Quranic sciences, although attention to the order of the divine word in Islamic studies back to the early centuries of Islam. Quran scholars used various patterns with the aim of discovering the cohesion of the Quranic text and proving its structure in response to doubts regarding the order of the Quran, as well as for the purpose of interpreting the Quran more correctly. One of these patterns is the one designed by Khamegar. Khamehgar considers a single purpose for each surah, under which the other purposes of the surah are placed. Her model consists of three stages: 1- Contextualization, 2- Titles of the contexts of the surah and discovery of its purpose, 3- Combining the discourses and forming chapters and sections. In the present study, In order to demonstrate the systematization and cohesion of Surah Fajr, this Surah was examined in light of the aforementioned pattern and it turned out that Surah Fajr consists of seven chapters and three sections, all of which, despite differences in wording and content, cooperate and share in order advance the single purpose ..

کلیدواژه‌ها English

The khamehgar&‌‌rsquo
pattern
cohesion and coherence of the Quranic text
Surah Fajr
the single purpose
قرآن کریم.
ابن‌عاشور، محمد بن طاهر، (بی‌تا). التحریر و التنویر، بی‌جا.
ابن‌فارس، احمد، (1420 ق). مقاییس اللغة، بیروت: انتشارات دار الکتب المیمه.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1413 ق)، لسان العرب، بی‌جا، چاپ دار احیاء التراث العربی.
اصفهانی، الرّاغب، (1362 ش). مفردات فی الفاظ غریب القرآن، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه.
بحرانی، هاشم بن سلیمان، (1416 ق). البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت.
ثعلبی نیشابوری، ابو‌اسحاق احمد ابن ابراهیم، (1422 ق). الکشف و البیان عن تفسیر‌القرآن، بیروت: دار‌إحیاء ‌التراث ‌العربی.
حوّی، سعید، (1424 ق). الاساس فی التفسیر، قاهره: دارالسّلام.
خامه‌گر، محمد، (1395 ش). ساختار هندسی سوره‌های قرآن کریم، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
خامه‌گر، محمد، (1397 ش). تفسیر ساختاری قرآن کریم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
درویش، محی‌الدین، (1415 ق). اعراب القرآن و بیانه، سوریه: دار‌الإرشاد.
زمخشری، محمود، (1407 ق). الکشّاف عن حقائق غوامض التّنزیل، بیروت: دارالکتب العربی.
سیّد قطب، ابراهیم، (1412 ق). فی ظلال القرآن، بیروت-قاهره: دارالشرق.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، (1404 ق). الدّر المنثور فی تفسیر المأثور، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، (1367 ش). الاتقان فی علوم القرآن (محمد ابوالفضل ابراهیم، محقّق)، منشورات‌الرّضی-بیدار.
طباطبایی، سید محمدحسین، (بیتا). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن، (1372 ش). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طوسی، محمد بن حسن، (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، (1415 ق). تفسیر نور‌الثقلین، قم: انتشارات اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل بن احمد، (1410 ق). کتاب العین، قم: هجرت.
قمی، علی بن ابراهیم، (1363 ش). تفسیر القمی، قم: دار‌الکتب.
کرمی‌نیا، مرتضی، (1393 ش). «تکامد در قرآن، تحلیلی بر واژه‌ها و ترکیبات تک‌کاربرد در قرآن کریم»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، (47) 2، صص 247-284.
کشاورزی، کمال، مجد فقیهی، محمد‌علی، عشایری منفرد، محمد و طیّب حسینی، سید‌محمود. (1402 ش). «تحلیل زیباشناختی هندسی سوره فجر و نقش آن در تفسیر»، قرآن شناخت، 16 (1)، صص 23-38.
مصطفوی، حسن، (1320 ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بنگاه ترجمه و نشر تهران.
نبئی، ساجده، جلالی کندری، سهیلا، نیل‌ساز، نصرت، (1401 ش). «نقاط اشتراک و افتراق شش الگوی ساختار‌شناسانه در بررسی انسجام متن قرآن»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 11 (1)، صص 1-20.
 
دوره 9، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 123-147

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 03 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 26 دی 1404