تحلیل کارکردهای بلاغی ـ تفسیری کنایه در تفسیر مجمع‌البیان طبرسی

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک

2 دانشجوی دکتری دانشگاه اراک

10.22034/isqs.2026.55037.2518
چکیده
کنایه از مهم‌ترین شیوه‌های بیانی قرآن کریم است که افزون بر زیبایی‌آفرینی لفظی، در تعمیق معنا، گسترش دلالت و هدایت ذهن مخاطب به لایه‌های پنهان متن نقش اساسی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل کارکردهای بلاغی ـ تفسیری کنایه در تفسیر مجمع‌البیان طبرسی سامان یافته و می‌کوشد نشان دهد که کنایه در این تفسیر، صرفاً صنعت ادبی یا ابزاری برای تلطیف بیان نیست، بلکه روشی تفسیری برای کشف ظرفیت‌های معنایی آیات است. پژوهش با روش استقرایی ـ تحلیلی انجام شده و نمونه‌های کنایی تفسیر طبرسی بر پایه مبانی بلاغی، دلالی و تفسیری بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کنایه در مجمع‌البیان چهار کارکرد اصلی دارد: تقویت اعجاز بلاغی قرآن، گسترش معنا در سطوح مقاصدی، سببی، اسنادی، رمزی و شرطی، تلویح به‌جای تصریح برای حفظ ادب و قداست بیان قرآنی، و ایجاد مبالغه دلالی برای افزایش اثر روانی معنا. نتیجه پژوهش آن است که طبرسی با تحلیل کنایه، پیوندی روشمند میان بلاغت و تفسیر برقرار کرده است. بدین‌سان، کنایه در مجمع‌البیان، ابزاری برای فهم زیبایی، عمق و کارکرد هدایتی بیان قرآن محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Rhetorical-Exegetical Functions of Kināyah in Al-Ṭabrisī’s Majmaʿ al-Bayān

نویسندگان English

Fatemeh Dastranj 1
Dhaifullah Razzaq Al-Hilali 2
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Arak
2 phd student
چکیده English

Kināyah is one of the most significant rhetorical modes of the Holy Qur’an. Beyond producing verbal beauty, it deepens meaning, expands semantic indication, and guides the reader toward the implicit layers of the text. This study analyzes the rhetorical-exegetical functions of kināyah in al-Ṭabrisī’s Majmaʿ al-Bayān and seeks to show that, in this commentary, kināyah is not merely a literary device or a means of softening expression, but an exegetical method for uncovering the semantic capacities of Qur’anic verses. The study adopts an inductive-analytical approach, examining selected instances of kināyah in al-Ṭabrisī’s exegesis on the basis of rhetorical, semantic, and interpretive principles. The findings indicate that kināyah in Majmaʿ al-Bayān performs four major functions: reinforcing the rhetorical inimitability of the Qur’an; expanding meaning at purposive, causal, attributive, symbolic, and conditional levels; employing allusion instead of explicit expression to preserve Qur’anic decorum and sanctity; and producing semantic intensification to increase the psychological impact of meaning. The study concludes that al-Ṭabrisī establishes a systematic relationship between rhetoric and exegesis through his analysis of kināyah.

کلیدواژه‌ها English

Kināyah, rhetorical function, Qur’anic exegesis, al-Ṭabrisī, Majmaʿ al-Bayān, rhetorical inimitability, semantics

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 30 شهریور 1405