بازشناسی معنای «مخلّفون» در کاربست قرآنی با تأکید بر دو سوره فتح و توبه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دانشگاه مذاهب اسلامی

2 استادیار دانشگاه مذاهب اسلامی تهران

چکیده
واژه «مخلّفون» 4 بار در قرآن آمده؛ یک بار در سوره توبه و سه بار در سوره فتح. در پژوهش حاضر با توجه به همنشینی «مخلّفون» در سوره‌های «توبه» و «فتح» با واژگان «فرح»، «قعود»، «کراهت»، «قول»، «استیذان» و «اعراب» و بر محور جانشینی با «مُعذّرون» و بر محور تقابل معنایی با «مؤمنون»، مشخص شد «مخلّفون» جاگذاشته‌شدگان از جهاد در راه خدا هستند که در اثر نفاق، ضعف ایمان یا نادانی از امر خداوند تمرّد می‌نمایند. مخلّفون سوره فتح افراد گمراهی هستند که با بهانه‌های واهی و عذرخواهی از همراهی رسول‌الله(ص) در جهاد تمرّد کرده و سعی در تغییر حکم الهی دارند. خداوند بعد از تنبیه آنان، با دعوت به شرکت در جهادی سخت‌تر، فرصتی دیگر به آنان اعطاء می‌نماید که در صورت اجابت مستحق اجر الهی و در صورت تمرّد، سزاوار آتش سوزان جهنم می‌شوند. مخلّفون منافق در سوره توبه، از جاگذاشته‌شدن در جهاد شاد شده و از جهاد همراه رسول‌الله‌(ص) کراهت دارند، در اموال بخل ورزیده و مردم را از جهاد منع می‌کنند و لذا سزاوار آتش سوزان جهنم می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Recognizing the meaning of "Mokhallafun" in the Qur'anic application with emphasis on the two surahs Fath and Towbah

نویسندگان English

faride mohamadzade 1
Atefe Zarsazan 2
1 Graduated from the University of Islamic Religions
2 Assistant Professor at Tehran University of Islamic Religions
چکیده English

The word "dissenters" appears 4 times in the Qur'an; Once in Surah Tawbah and three times in Surah Fath. In the present study, by extracting the companions of the "dissenters" in the chapters of "Repentance" and "Conquest" with the words "Farah", "Qaud", "Kerahat", " Ghawl", "Istizan" and "Arabs" Substitution with "Mu'azrun" and confrontation with "Mu'minun", it became clear that the "dissenters" are those who are placed in jihad in the way of God, who rebel against the command of God due to hypocrisy, weakness of faith or ignorance. Repentance, they are happy to be placed in jihad and they hate jihad with the Messenger of God, they are stingy in their property and forbid people from jihad, and in return they deserve the burning of hell. However, the dissenters in Surah Fath are misguided people who, under false pretenses and apologizing for accompanying the Prophet in jihad, try to change the divine rule. After punishing them, God invites them to participate in a more severe jihad, giving them another chance

کلیدواژه‌ها English

"Mokhallafoon
jahad
Surah Tawbah
Surah Fath
القرآن الکریم، ترجمه مکارم شیرازی، نرم افزار قرآنی جامع‌التفاسیر، نسخه سوم.
آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر‌القرآن‌العظیم‌و‌السبع‌المثانی، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، چاپ اول، 1415ق.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن‌علی، المنتظم فی تاریخ الأمم والملوک، بیروت، دار‌الکتب‌العلمیة، 1412ق.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی ، زاد المسیر فى علم التفسیر، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ اول، 1422ق
ابن‌حبان، محمد، الثقات، حیدرآباد، دائرة المعارف العثمانیة، 1393ق.‏
ابن‌عاشور، محمد‌بن‌طاهر، التحریر‌والتنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، بی‌تا. 
ابن‌سعد، محمد‌الهاشمی‌البصری، الطبقات الکبرى، بیـروت، دار الکتب العلمیة،1410ق.
ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس‌اللغه، مکتبةالإعلام‌الإسلامی، 1404ق.
ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌عمر، البدایة والنهایه، بیروت، دار احیاء التراث العربى، 1408ق.
ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.
ابن‌هشام، عبدملک، السیرة النبویة، بیروت، دار الفکر، 1412ق.
ابوهلال‌عسکری، حسن‌بن‌عبدالله، الفروق فی‌اللغه، بیروت، دارالآفاق‌الجدیده، 1400ق.
ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1361ش.
ایزوتسو، توشیهیکو، مفاهیم اخلاقی- دینی در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1378ش.
بازرگان، عبدالعلی، نظم قرآن، تهران، قلم، چاپ دوم، 1375ش.
باقری، مهری، مقدمات زبان‌شناسی، تهران، قطره، 1378ش.
بحرانی، ‌هاشم‌بن‌سلیمان، البرهان فی تفسیر‌القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، 1416ق.
بی‌یرویش، مانفرد، زبان‌شناسی جدید، ترجمه محمدرضا باطنی، تهران، آگاه، 1374ش.
پالمر، فرانک، نگاهی تازه به معناشناسی، ترجمه کوروش صفوی، تهران، کتاب ماد، 1366ش.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد،  الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین، 1376ش. 
حویزى، عبدعلى‌بن‌جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم،  1415ق.‏
درویش، محی‌الدین، اعراب‌القرآن‌الکریم و‌بیانه، سوریه، الارشاد، چاپ چهارم، 1415ق.
دعاس، احمد‌عببد، اعراب‌القرآن‌الکریم( دعاس)، دمشق، دار‌الفارابی‌للمعارف، چاپ اول،  1425ق‏.
دینورى، عبدالله‌بن‌محمد، ‌الواضح فى تفسیر‌القرآن‌الکریم‏، بیروت، دار‌الکتب‌العلمیة، چاپ اول،  1424ق.
راغب‌اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، المفردات‌فی‌غریب‌القرآن، دمشق بیروت، دار‌العلم الدار‌الشامیه، 1412ق.
زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض‌التنزیل، بیروت، دار‌الکتاب‌العربی، چاپ سوم،  1407ق.
سلمان‌نژاد، مرتضی؛ « معناشناسی تدبر در قرآن با سه رویکرد ساختاری، ریشه‌شناسی و تاریخ‌انگاره»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق(ع)، 1391ش.
سید قطب، فی‌ظلال‌القرآن، بیروت- قاهره، دارالشروق، چاپ سی و پنجم، 1412ق. 
سیوطی، عبدالرحمن، الدر‌المنثور فی‌التفسیر بالمأثور، بیروت، دار‌المعرفۀ، بی‌تا.
شرف‏الدین، جعفر، الموسوعة القرآنیة، خصائص السور، بیروت، دار التقریب بین المذاهب الاسلامیة، چاپ اول،1420ق.
شیخلى، بهجت عبدالواحد، اعراب القرآن الکریم، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1427ق.
صنعانى، عبدالرزاق‌بن‌همام، تفسیر القرآن العزیز المسمّى تفسیر عبدالرزاق‏، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول،  1411ق.
طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی‌تفسیرالقرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1417ق.
طبرانى، سلیمان بن احمد، تفسیرالقرآن‌العظیم، اردن، دارالکتابالثقافی، چاپ اول، 2008م‏.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، تهران، ناصرخسرو، چاپ سوم، 1372ش.
طریحی، فخرالدین، مجمع‌البحرین، تهران، کتابخانه مرتضوی، چاپ سوم، 1375ش. 
طوسی، محمد‌بن‌حسن، التبیان فی تفسیر‌القرآن، بیروت، دار احیاء‌التراث‌العربی، بی‌تا.
عبدالباقی، محمدفؤاد، المعجم‌المفهرس لالفاظ القرآن‌الکریم، قاهره، دارالکتب‌المصریه، 1364ش. 
علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، قم، انتشارات شریف الرضی، 1380ش.
فتاحی‌زاده، فتحیه و امینی، فریده، معناشناسی «امام حق» در آیات قرآن، مطالعات تفسیری، شماره 20، قم، دانشگاه معارف اسلامی، 1393ش.
فخر‌رازی، محمد‌بن‌عمر، مفاتیح‌الغیب، بیروت، دار‌احیاء‌التراث‌العربی، چاپ سوم، 1420ق.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد‌، کتاب‌العین، قم، هجرت، چاپ دوم، 1410ق. 
فکوهی، ناصر، تاریخ اندیشه‌ و نظریه‌های انسان‌شناسی، تهران، نی، 1386ش.
فیروزآبادی، مجد‌الدین محمد‌بن‌یعقوب، القاموس المحیط، بیروت، دارالجیل، بی‌تا.
‏ فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1414ق.
قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ اول، 1388ش.
قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب‌الاسلامی، چاپ ششم، 1371ش.
قمی، علی‌بن‌ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار‌الکتاب، چاپ سوم، 1367ش.
کرباسى، محمدجعفر، اعراب‌القرآن، بیروت، دار و مکتبة‌الهلال، چاپ اول، 1422ق.
ماوردى، على بن محمد، النکت و العیون تفسیر الماوردى، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی‌تا.‏
مغنیه، محمدجواد، تفسیر‌الکاشف، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، چاپ اول، 1424ق.
مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان‏، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1423ق‏.‏
مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار‌الکتب‌الاسلامیه، چاپ دهم، 1374ش.
نکونام، جعفر، درآمدی بر معناشناسی قرآن، قم، نینوا، 1390ش.
واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، لندن، بی‌نا، 1409ق.

  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 14 فروردین 1403