بازکاوی مفهوم «قانتات» در آیه« فَالصّاَلِحَتُ، قَانِتَاتٌ ... » (نساء، 34) (از دیدگاه مفسران و زنان اندیشمند)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه الهیات، دانشگاه بوعلی سینا، همدان. ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن وحدیث، دانشگاه بوعلی سینا، همدان. ایران. ,و دبیر آموزش و پرورش.

چکیده
آیه 34 سوره نساء یکی از آیات چالشی در حوزه مباحث زنان و خانواده است. چالش بخش میانی آیه، مرتبط با مفهوم واژه " قانتات" است که باتوجه‌به معنای اصیل لغوی و کاربرد قرآنی قنوت، پذیرش دیدگاه‌های گوناگون مطروحه از سوی بیشتر مفسران فریقین دشواری است. از سویی زنان نواندیشان مسلمان در دوره معاصر دیدگاههای سنتی را برنتافته، به بازاندیشی معنای " قانتات" پرداخته و نظریه متفاوتی را ارائه نمودهاند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی سامان‌یافته است. بررسی پیشینه موضوع، ارائه تحقیق جامع و مستقلی را دراین‌رابطه نشان نمی‌دهد. نتیجه، بیانگر آن است که دیدگاههای مفسرانی که با تعابیری مانند: «مطیعات، مطیعات لله، مطیعاتٌ للّه فی أزواجهن، مطیعاتٌ للّه تعالی قائماتٌ بحقوق الأزواج، مطیعاتٌ لأزواج، مطیعاتٌ لله و لأزواجهن، مطیعاتٌ للّه قائماتٌ بما یجب علیهن من حقوق اللّه و حقوق أزواجهن» و مشابه آنها مقصود از " قانتات " را ارائه نموده‌اند از دقّت لازم برخوردار نیست؛ چرا که معنای دقیق لغوی یا کاربرد قرآنی "قنوت" یا هر دو را با هم موردتوجه قرار نداده‌اند. گرچه مفسران معدودی هرچند با تعابیر نه‌چندان کامل مقصود درست و دقیق از قانتات را بیان کرده‌اند. علاوه‌برآن نگارنده دیدگاه خود را با تبیینی جامع و دقیق از واژه قانتات ارائه نموده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Revisiting the concept of "قانتات" in the verse "فَالصّاَلِحَتُ، قَانِتَاتٌ ... " (An-Nisa, 34) (from the perspective of interpreters and scholarly women)

نویسندگان English

karam siyavoshi 1
Alireza Alikhanian 2
1 Associate Professor of Theology Department, Bu-Ali Sina University, Hamedan. Iran
2 Graduated from the Master's course of Bu-Ali Sina University. Hamadan, Iran. & Secretary of Education
چکیده English

Verse 34 of Surah An-Nisa is one of the challenging verses in the field of women and family issues. The middle part of the verse, related to the concept of "qanitat," is difficult to interpret due to the various interpretations presented by most commentators of the two groups (Shia and Sunni(, considering the original linguistic meaning and Quranic usage of qunut. On the other hand, contemporary Muslim women intellectuals have not adhered to traditional views and have reconsidered the meaning of "qanitat" and presented a different theory. This research has been conducted using a descriptive-analytical method. The review of the background of the subject does not indicate a comprehensive and independent study in this regard. The conclusion is that the interpretations of commentators who have presented interpretations of "qanitat" such as "obedient, obedient to Allah, obedient to their husbands, obedient to their husbands' rights, obedient to their husbands, obedient to Allah and their husbands, obedient to Allah fulfilling their rights and their husbands' rights" and similar interpretations do not have the necessary accuracy because they have not paid attention to the precise linguistic meaning or Quranic usage of " Qunut " or both.

کلیدواژه‌ها English

Verse 34 of Surah An-Nisa
Qanitat
Qunut
women
men
will and choice
قرآن کریم
ابن‌اثیر، مبارک بن محمد،  (1367ش) النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، محقق: محمود محمد طناحی، طاهر احمد زاوی، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
ابن‌حموش،مکی،  (1429ق) الهدایة إلی بلوغ النهایة، جامعة الشارقه، شارجه: کلیة الدراسات العلیا و البحث العلمی.
ابن‌سیده، علی بن اسماعیل،  (1421ق)  المحکم و المحیط الأعظم، محقق: عبدالحمید هنداوی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌فارس، احمد ،  (1404ق) معجم مقاییس اللغه، محقق: عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الاعلام الاسلامی. 
ابن‌منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)  لسان العرب، بیروت: دار الصادر.
ابن‏انباری، عبدالرحمن بن محمد،  (1362ش)  البیان فی غریب اعراب القرآن، قم: موسسة دار الهجرة.
ابن‏جوزی، عبدالرحمن بن علی،  (1425ق ) تذکرة الأریب فی تفسیر الغریب، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون. 
ابن‏ملقن، عمر بن علی،  (1408ق)، تفسیر غریب القرآن (ابن ملقن)، بیروت: عالم الکتب.
ابن‌الندیم، محمد بن ابی‌یعقوب، (1346ش) الفهرست، مترجم: م. رضا تجدد، تهران: نشر بانک بازرگانی ایران.
ابیاری، ابراهیم،  (1405ق) الموسوعة القرآنیة، قاهره: موسسة سجل العرب.
تفلیسی، حبیش بن ابراهیم،  (1371 ش) وجوه قرآن، تهران: دانشگاه تهران.
جزایری، نعمت‏الله بن عبدالله،  (1388ش) عقود المرجان فی تفسیر القرآن، قم: نور وحی.
جوهری، اسماعیل بن حماد،  (1376ق) الصحاح، محقق: احمد عبد الغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین.
حاکم نیشابوری أبو عبد الله محمد بن عبد الله،  (1418ق)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت:  دار المعرفة.
خفاجی، احمد بن محمد،  (1417ق) حاشیة الشهاب المسماة عنایة القاضی و کفایة الراضی علی تفسیر البیضاوی، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
خندق آبادی، حسین؛  (1394ش)، «متن گرایی تاریخی نگاهی به روش تفسیری آمنه و دود با تمرکز برتفسیر آیه ۳۴ سوره نساء»، فصلنامه سراج منیر، شماره 18، ص42 – 75.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412ق) مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
صدوق، محمد بن علی ابن بابویه (1403ق) الخصال، تحقیق، تصحیح وتعلیق: علی اکبر غفاری، قم: مؤسسه نشر اسلامی. 
صدوق، محمد بن علی ابن بابویه (1376ش) الأمالی، تهران: کتابچی.
صدوق، محمد بن علی ابن بابویه (1385ش) علل الشرائع، قم: کتاب فروشی داوری. 
صنعانی، عبد الرزاق (بی‌تا) المصنف، تحقیق وتخریج وتعلیق: حبیب الرحمن الأعظمی، بی‌جا: منشورات المجلس العلمی.
طریحی، فخر الدین بن محمد،  (1375ش) مجمع البحرین، محقق: احمد حسینی اشکوری، تهران: مرتضوی.
الطیالسی، سلیمان بن داود (بی تا) مسند أبی داود الطیالسی، بیروت: دار المعرفة. 
فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق) العین، قم: نشر هجرت.
فیروز آبادی، محمد بن یعقوب،  (1415ق) القاموس المحیط، بیروت: دار الکتب العلمیه. 
قاسم پور، فاطمه؛ علی آبادی، شیما؛  (1397ش) «بررسی مفهوم  نقش جنسیتی در دیدگاه آمنه ودود با رویکرد اجتهادی – کلامی»، فصلنامه  مطالعات راهبردی زنان، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، شماره ۸۲، ص ۷۷ تا ۱۰۰.
محمد جعفری، رسول؛ صیدی، محمود؛  (1397ش) «نقد و بررسی دیدگاه عزیزه الهیبری در تفسیر" ضرب " زن در آیه 34 سوره نساء»، فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره 34، ص 35 -65.
معرفت، محمدهادی،  (1410ق) التمهید فی علوم القرآن، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
مفید، محمد بن محمد،  (1413 ق) الإختصاص، محقق: علی اکبر غفاری، محمود محرمی زرندی، قم: الموتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید.
نیشابوری، محمود بن ابوالحسن،  (1415ق) إیجاز البیان عن معانی القرآن، بیروت: دار الغرب الإسلامی.
هدایت‌زاده محمدصادق، سهیلا پیروزفر،  (1399ش)  «رهیافتی به فمینیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابن عربی»، فصلنامه مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شماره 68، ص11 – 36.        
هدایت‌زاده محمدصادق؛ پیروزفر، سهیلا؛ رئیسیان، غلامرضا؛  (1399ش) «نگرش فمنیستی عزیزه الحبری به آیات قرآن با تأکید بر مسئله ضرب زنان»، دوفصلنامه کتاب قیم، شماره 22، سال دهم، ص91-112. 
هدایت‌زاده محمدصادق؛ پیروزفر، سهیلا؛  (1401ش) «تبیین و ارزیابی آراء فمینیست‌های اسلامی پیرامون آیه 34 سوره نساء (مطالعه موردی: دیدگاه اسماء بارلاس)»، فصلنامه مطالعات اسلامی در جهان معاصر، شماره 2، ص430-415. 
ودود، آمنه (1393ش) قرآن و زن، ترجمه: اعظم پویا و معصومه آگاهی، تهران: انتشارات حکمت.
Barlas,  A.  (2019).  Believing  Women  in  Islam:  Unreading  Patriarchal Interpretations of the Qur'an. University of Texas Press.
Barlas,  A.  (2005).  Globalizing  Equality:  Muslim  Women,  Theology,  and Feminism. in F. Simone (ed.), On Shifting Ground: Muslim Women in the Global Era (NY: Feminist Press),91-110.
Barlas, A. (2006). Text, Tradition, and Reason: Qur'anic Hermeneutics and Sexual Politics.  Cardozo Law Review, Vol. 28, No. 1.
Shaikh,  Sa’diyya  (1997),  “Exegetical  Violence:  Nushuz  in  Quranic  Gender Ideology”, Journal for Islamic Studies, vol. 17
Azizah,  Hibri, (2003)An  Islamic  Perspective  on  Domestic  Violence,  Berkeley Electronic Press, Berkeley.
 نرم افزار جامع التفاسیر نور(نسخه 3). تمام تفاسیر استفاده شده در این پژوهش(بیش از 120 تفسیر) براساس منابع موجود 

  • تاریخ دریافت 16 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 21 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 02 اردیبهشت 1403