تحلیل رویدادهای هسته‌ای داستان حضرت آدم (ع) از منظر توالی و علیت (مطالعه تطبیقی سه تفسیر کهن فارسی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر،

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولایت

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر ایران

چکیده
دردوران معاصر، علوم انسانی رویکردهای جدیدی به پدیده‌های انسانی دارد که می‌تواند خوانش‌هایی نو از متون کهن به دست دهد. این پژوهش قصد داردبادیدگاه ساختارگرایانه به بررسی و تحلیل ساختار روایت‌های داستان آدم از منظر رویدادهای هسته‌ای در سه تفسیر قرانی (ترجمۀ تفسیر طبری، کشف‌الاسرارو‌عده‌الابرار و روض‌الجنان‌وروح‌الجَنان) بپردازد. با توجه به اینکه این تفاسیر داستان را از متن مقدس قرآن روایت کرده‌اند، رویدادهای هسته‌ای هر یک از این داستان‌ها در تفاسیر فوق یکسان است و از الگوی واحدی پیروی میکنند، اما هر تفسیر در جزییات تفاوت‌هایی با دیگر تفاسیر دارد. مسئله‌ی اصلی این است که به رغم منبع واحد این تفاسیر (قرآن)، چرا با یکدیگر اختلاف دارند و دیگر اینکه این اختلافات چه چیزهایی را به ما نشان می‌دهند. بررسی‌ها نشان داد جزییات روایی هر تفسیر تفاوت‌هایی با دیگر متون دارد که ناشی از دیدگاه و دورة خاصی است که تفسیر در آن نوشته شده است.نکته‌ی مهم دیگر که از منظر روایت‌شناسی اهمیت دارد این است که این داستان در ده رویداد هسته‌ای قابل تلخیص است و این رویدادهای ده‌گانه نیز در نهایت، به چهار واحد بنیادین قابل تقلیل هستند؛ این چهار واحد الگویی کلی را می‌سازد که بر طیف وسیعی از روایات مذهبی و تفاسیر آنها قابل انطباق است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the kernels of the story of Adam from the perspective of sequence and causality (in three ancient Persian interpretations)

نویسندگان English

Mostafa DashtiAhangar 1
mohamadgol Mahmoodzehi 2
Eshagh mirbalouchzayi 3
1 department of persian literature and language, human science faculty, velayat university
2 department of persian literature and language, human science faculty, velayat university
3 Velayat university, persian language and literature department
چکیده English

In the contemporary era, humanities have new approach to human issues that can give the new reading of classical literature. One of these new approach is structuralism and those that arose from it like Narratology and Poststructuralism. This article intend analyze structure of Adam biographical narrative via structuralism approach. This analyze has done by examining Kernels in three persian interpretive texts of Quran: translate of TafsirAlTabari, KashfolAsrar va oddatoAlabrar and RavzoAljenan va ravhoAljanan. It seems the kernel of this texts are similar together because that’s are taken from the Holy Quran (Quran narratives are not flexible in the beliving of muslims). Despite these similarities, each text in details, differs from other texts. The main issue in this article is to study these differences despite their use of a single source. In addition, this differences what to tell us? our survey shows the details of narrative in each text have differences with other texts. This differences are due to the special era and ideology of the interpreter and can shows the serious discourse in their era. From the narratology, Adam story, can be summarized in ten kernels and these kernels can be summarized in four fundamental units.

کلیدواژه‌ها English

Formalism
Structuralism
Narratology
Plot
Kernel
کتاب مقدس، سفر پیدایش
ارباب‌شیرانی، سعید. (1391). اشکال یک اسطوره. ترجمه‌ی مجدالدین کیوانی. تهران: نیلوفر.
بارت، رولان. (1387). درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها. ترجمة محمد راغب. تهران: فرهنگ صبا.
ترجمة تفسیر طبری. (1356). گروهی از مترجمین، به تصحیح حبیب یغمایی. تهران: توس. جلد 1.
بلاوی، رسول و خضری، علی و شیخیانی، علیرضا. (1395). «ریخت‌شناسی قصة حضرت موسی در قرآن کریم بر اساس نظریة ولادیمیر پراپ». پژوهش‌نامة معارف قرآنی. شمارة 27. صص 161-177.
پراپ، ولادیمیر. (١۳٩۲). ریخت‌شناسی قصه‌ی پریان. ترجمه‌ی فریدون بدره‌ای. تهران: انتشارات توس.
ترکمانی، حسینعلی، شکوری، مجتبی و مهیمنی، مازیار. (1396) «تحلیل روایت‌شناختی سورة نوح بر مبنای دیدگاه رولان بارت و ژراژ ژنت». پژوهش‌های ادبی- قرآنی. سال پنجم، شمارة سوم. صص 91-116.
جمالی راد، فهیمه و پیروزفر، سهیلا و جلالی، مهدی. (1397). «معناشناسی خلیفه در قران کریم» . پژوهش‌نامه تفسیر زبان قران. دوره 6. (شماره 2 ص 153 ـ 174).
خضری، علی و شیخیانی، علیرضا. (1396). «تحلیل خویشکاری و شخصیت‌پردازی قصة حضرت عیسی در ترجمة تفسیر طبری بر اساس نظریة ولادیمیر پراپ». فصلنامة مطالعات ادبی متون اسلامی. شمارة 7. صص 55-74.
دشتی‌آهنگر، مصطفی. (1398)« بررسی واحدهای روایی داستان یوسف در چهار متن تفسیری کهن فارسی». متن‌شناسی ادب فارسی. شمارة 43. صص 97-114.
رازی، شیخ ابوالفتوح. (1389). روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن. به کوشش و تصحیح محمد جعفر یاحقی و دکتر محمد مهدی ناصح. مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی. چاپ چهارم. جلد 1، 8، 11، 13.
زمانی، محمد هاشم، (1387). «عصمت آدم (ع) در ترازوی نقد». پژوهشهای قرانی. شمارة 56. صص 128-155.
عباسی، علی. ( 1393). روایت شناسی کاربردی. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی علوی نژاد.
کریمی، محمود و رستمی، محمدحسن و دیمه‌کار، محسن. (1391). «بازیابی ابعاد تفسیرکلامی ایه انی جاعل فی الارض خلیفه». پژوهش‌نامة تفسیر و زبان قران. شماره اول. صص  23 ـ 40.
مکوئیلان، مارتین. (1395). گزیده‌مقالات روایت. تهران: مینوی خرد. چاپ دوم.
میبدی، ابوالفضل رشیدالدین. (1393). کشف‌الاسرار و عدّه‌الابرار. به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت. تهران: امیرکبیر. چاپ نهم. جلد 1 تا 3. 
وکیلی، الهه و محمدرضایی، محمد. (1388). «آفرینش حوا از دیدگاه قرآن». فصلنامه اندیشة دینی، دانشگاه شیراز. پیاپی 32، صص 75-88.
Chatman, Saymour, (1980) . Story and Discourse. London: Cornell University Press
 

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 02 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 29 بهمن 1402